เช็กความดันและตรวจการไหลเวียนโลหิตปลายมือปลายเท้า: เรื่องใกล้ตัวที่หมออยากเล่า

ทำไมหมอถึงชวนคุยเรื่องความดันและการไหลเวียนเลือดปลายทาง?

เวลามาตรวจที่คลินิก สิ่งแรกๆ ที่พยาบาลมักจะทำเสมอคือการวัดความดันโลหิต หลายคนอาจคิดว่าเป็นแค่พิธี การประเมินระดับความดันโลหิตและการทำงานของหลอดเลือดนั้นมีความสำคัญมากกว่าที่คิด เพราะร่างกายเราเปรียบเสมือนบ้านหลังใหญ่ที่มีท่อน้ำประปาหล่อเลี้ยงทั่วร่าง ถ้าปั๊มน้ำหลักทำงานหนักเกินไป หรือท่อส่งน้ำปลายทางเริ่มตีบตัน ย่อมส่งสัญญาณเตือนบางอย่างที่เราไม่ควรมองข้าม

ตัวเลขความดันบอกอะไรเราบ้าง? อ่านค่าอย่างไรให้เข้าใจง่าย

เวลาเห็นตัวเลขความดันสองบรรทัด เช่น 120/80 มิลลิเมตรปรอท หลายคนอาจจะงันว่ามันคืออะไร หมอขออธิบายแบบนี้ครับ ตัวเลขด้านบนคือแรงดันตอนที่หัวใจบีบตัวส่งเลือดออกไป ส่วนตัวเลขด้านล่างคือแรงดันตอนที่หัวใจคลายตัวพักผ่อน

• ความดันปกติ: น้อยกว่า 120 และ 80 มิลลิเมตรปรอท
• เริ่มสูง: ตัวบนอยู่ระหว่าง 120-129 และตัวล่างน้อยกว่า 80
• ความดันสูงระดับที่ 1: ตัวบน 130-139 หรือตัวล่าง 80-89
• ความดันสูงระดับที่ 2: ตัวบนตั้งแต่ 140 ขึ้นไป หรือตัวล่างตั้งแต่ 90 ขึ้นไป

ถ้าตัวเลขเริ่มขยับขึ้นสูงเรื่อยๆ นั่นหมายถึงภาระที่หลอดเลือดแดงต้องแบกรับเริ่มมีมากเกินไป ซึ่งนำไปสู่ปัญหาหลอดเลือดเสื่อมสภาพในระยะยาว

สัญญาณเตือนจากปลายมือปลายเท้า เมื่อเลือดไปเลี้ยงไม่ค่อยพอ

นอกจากเรื่องความดันในหลอดเลือดใหญ่แล้ว การไหลเวียนโลหิตไปยังอวัยวะส่วนปลาย เช่น นิ้วมือ นิ้วเท้า หรือกล้ามเนื้อขา ก็เป็นอีกจุดที่หมอให้ความสำคัญมาก เวลาที่เลือดไปเลี้ยงไม่สะดวก ร่างกายจะฟ้องออกมาผ่านอาการเหล่านี้

• มือเท้าเย็นกว่าปกติ แม้จะอยู่ในห้องอุณหภูมิปกติ
• รู้สึกชาตามปลายนิ้ว หรือมีอาการปวดหน่วงที่น่องเวลาเดินไกลๆ แล้วต้องหยุดพัก
• ผิวหนังบริเวณปลายเท้าดูซีด หรือผิวบางแห้งกร้าน ขนที่นิ้วเท้าเริ่มร่วง
• เวลาเกิดแผลที่เท้าแล้วแผลหายช้ากว่าปกติ ซึ่งเป็นจุดที่ต้องระวังเป็นพิเศษในผู้ป่วยเบาหวาน

วิธีสังเกตและประเมินเบื้องต้นด้วยตัวเองที่บ้าน

เราสามารถตรวจเช็กการไหลเวียนเลือดส่วนปลายเบื้องต้นได้ง่ายๆ เริ่มจากการคลำชีพจรที่หลังเท้าหรือบริเวณข้อมือว่ายังเต้นตุบๆ สม่ำเสมอดีไหม ลองกดที่เล็บมือหรือเล็บเท้าแล้วปล่อย ดูว่าใช้เวลานานเท่าไรกว่าสีชมพูจะกลับมา (ปกติควรจะกลับมาเป็นสีเดิมภายในสองวินาที) หากใช้เวลานานกว่านั้น อาจแปลว่าเลือดไหลเวียนไปถึงจุดนั้นได้ไม่ดีเท่าที่ควร

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้หลอดเลือดแข็งแรงและเลือดไหลเวียนดีขึ้น

ข่าวดีคือปัญหาความดันและการไหลเวียนเลือดส่วนปลายหลายอย่าง สามารถดูแลและป้องกันได้ด้วยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวัน

• ควบคุมอาหาร: ลดเค็มจัด ไขมันอิ่มตัว และเพิ่มผักผลไม้สดที่มีกากใยสูง
• ขยับร่างกายสม่ำเสมอ: การเดินเร็ว วิ่งเหยาะๆ หรือปั่นจักรยาน ช่วยกระตุ้นให้หัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ได้ดีขึ้น
• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่: นิโคตินเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้หลอดเลือดหดตัวและตีบตันเร็วขึ้น
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ: เพื่อความหนืดของเลือดอยู่ในระดับที่เหมาะสม

การหมั่นสังเกตตัวเองและตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้เราตรวจพบความผิดปกติของหลอดเลือดได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่จะลุกลามกลายเป็นโรคเรื้อรังที่รักษายากครับ