ไขข้อข้องใจเรื่องความปลอดภัยของวัคซีนรวมในทารก คุณพ่อคุณแม่ควรรู้ก่อนพาเจ้าตัวเล็กไปฉีด

เวลาพาลูกน้อยวัยแบเบาะไปรับวัคซีนตามนัด คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะมีความกังวลใจลึกๆ โดยเฉพาะเมื่อพูดถึงการฉีดวัคซีนรวมหลายๆ ชนิดพร้อมกันในเข็มเดียว หลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่า ร่างกายตัวเล็กแค่นี้จะรับไหวไหม จะมีผลข้างเคียงรุนแรงหรือเปล่า ในฐานะหมอที่นั่งตรวจและคุยกับคุณพ่อคุณแม่เรื่องนี้อยู่ทุกวัน ผมเข้าใจความกังวลนี้ดีครับ วันนี้เรามาคุยกันแบบสบายๆ ให้หายข้องใจถึงเรื่องความปลอดภัยของวัคซีนรวมกันครับ

วัคซีนรวมคืออะไร และทำไมคุณหมอถึงแนะนำให้ฉีด?

พูดง่ายๆ เลยนะครับ วัคซีนรวมก็คือการนำเอาวัคซีนป้องกันโรคหลายๆ โรค มามัดรวมไว้ให้ฉีดจบได้ในเข็มเดียว ตัวอย่างที่เราคุ้นเคยกันดีก็คือ วัคซีนรวมคอตีบ ไอกรน บาดยักษ์ โปลิโอ และตับอักเสบบี แทนที่ลูกจะต้องโดนเจาะผิวหนังหรือกล้ามเนื้อแยกกันหลายๆ เข็มจนเจ็บตัวหลายรอบ ก็รวบมาเจ็บทีเดียวแต่ได้ภูมิคุ้มกันคุ้มครองหลายโรคพร้อมกัน

ในแง่ทางการแพทย์ การใช้วัคซีนรวมไม่ได้ทำให้ร่างกายเด็กทำงานหนักขึ้นแต่อย่างใดครับ เพราะในแต่ละวัน ระบบภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติของทารกต้องเจอเชื้อโรค สิ่งแปลกปลอม และแบคทีเรียมากมายนับไม่ถ้วนจากสิ่งแวดล้อมรอบตัวอยู่แล้ว ปริมาณแอนติเจนในวัคซีนรวมจึงเป็นเพียงเสี้ยวเดียวเท่านั้น ลูกจึงสามารถสร้างภูมิคุ้มกันต่อโรคต่างๆ ได้พร้อมกันอย่างปลอดภัยโดยไม่มีปัญหาอะไร

ผลข้างเคียงหลังฉีดที่เจอได้บ่อยและวิธีรับมือเบื้องต้น

หลังจากลูกรักรับวัคซีนรวมไปแล้ว สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่มักจะเจอแน่ๆ คือ อาการข้างเคียงเล็กๆ น้อยๆ ซึ่งเป็นสัญญาณปกติว่าร่างกายกำลังสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาครับ อาการเหล่านี้มักจะเกิดขึ้นในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก

• ไข้ต่ำๆ: ลูกอาจจะมีตัวอุ่นขึ้นหรือมีไข้รุมๆ ซึ่งสามารถเช็ดตัวลดไข้และให้ยาลดไข้ตามน้ำหนักที่หมอแนะนำได้
• งอแงมากกว่าปกติ: อาการปวดเมื่อยตามตัวหรือปวดตรงบริเวณที่ฉีดทำให้เด็กไม่สบายตัวและงอแงได้ง่าย ช่วงนี้อุ้มกอดปลอบโยนเขาให้มากๆ ช่วยได้เยอะครับ
• บวม แดง ร้อน ตรงรอยเข็ม: บริเวณที่ฉีดยาอาจจะมีรอยแดงหรือเป็นก้อนแข็งเล็กๆ ซึ่งจะค่อยๆยุบหายไปได้เองภายในไม่กี่วัน

วิธีดูแลลูกรักให้สบายตัวขึ้นหลังฉีดวัคซีนรวม

เมื่อลูกกลับมาถึงบ้านด้วยอาการไข้รุมๆ หรือบวมตึงที่ขาจากการฉีดวัคซีน คุณพ่อคุณแม่สามารถดูแลเบื้องต้นได้ดังนี้ครับ:

• ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำเย็นประคบเบาๆ บริเวณที่ฉีดในช่วงวันแรกเพื่อลดอาการบวมและปวด
• หากลูกมีไข้สูงและงอแงมาก สามารถให้กินยาลดไข้พาราเซตามอลสำหรับเด็กตามปริมาณที่คำนวณจากน้ำหนักตัวของลูกอย่างเคร่งครัด
• สวมใส่เสื้อผ้าที่โปร่งสบาย ไม่หนาจนเกินไป เพื่อช่วยระบายความร้อนจากตัวเด็ก
• ให้ลูกดื่มนมหรือน้ำบ่อยๆ เพื่อช่วยให้ร่างกายสดชื่นขึ้น

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

แม้ว่าวัคซีนรวมจะมีความปลอดภัยสูงมากและโอกาสเกิดอาการรุนแรงจะมีน้อยมากๆ แต่ในฐานะคนเป็นหมอ ผมก็อยากให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตอาการผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นได้ยากแต่ต้องระวัง โดยรีบพาลูกกลับมาหาหมอทันทีหากพบอาการเหล่านี้:

• มีไข้สูงลอยเกิน 39องศาเซลเซียส และเช็ดตัวกินยาแล้วไข้ไม่ยอมลด
• ร้องกวนโยเยไม่หยุดนานติดต่อกันหลายชั่วโมง หรือร้องเสียงแหลมแปลกไปจากปกติ
• มีผื่นขึ้นกระจายตามตัว ปากบวม หรือตาบวม ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการแพ้ยาหรือส่วนประกอบในวัคซีน
• มีอาการชักเกร็ง อาเจียนพุ่ง หรือซึมลงปลุกไม่ค่อยตื่น

ความปลอดภัยของวัคซีนรวมในทารกได้รับการพิสูจน์และยืนยันผ่านงานวิจัยทางการแพทย์ระดับโลกมาอย่างยาวนานครับ ดังนั้น คุณพ่อคุณแม่สบายใจได้เลยว่าการเลือกให้ลูกฉีดวัคซีนรวม นอกจากจะช่วยลดความเจ็บปวดจากการถูกเข็มฉีดยาหลายๆ ครั้งแล้ว ยังช่วยให้ลูกได้รับวัคซีนครบถ้วนตรงตามกำหนดเวลาเพื่อปกป้องเขาจากโรคร้ายแรงได้อย่างมีประสิทธิภาพครับ