ลูกตัวร้อนจัดจนชัก: แนวทางการปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อเด็กเกิดภาวะชักจากไข้ที่พ่อแม่ต้องรู้

ลูกชักเพราะไข้สูง ภาพที่ทำให้หัวใจคนเป็นพ่อแม่แทบสลาย

เวลาที่ลูกรักตัวร้อนจี๋แล้วจู่ๆ เกิดอาการตาค้าง ตัวเกร็ง หรือกระตุกขึ้นมา เชื่อว่าพ่อแม่ทุกคนคงตกใจจนทำอะไรไม่ถูก มือไม้สั่นไปหมดเพราะไม่เคยคิดว่าจะต้องมาเจอเหตุการณ์แบบนี้กับลูกตัวเอง ภาวะชักจากไข้สูง (Febrile Seizure) เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในเด็กอายุตั้งแต่ 6 เดือนถึง 5 ปี แม้ในทางการแพทย์จะบอกว่าส่วนใหญ่ไม่อันตรายถึงชีวิตและไม่ได้ทำให้สมองพิการ แต่ในช่วงเวลานั้นสำหรับคนเป็นพ่อแม่มันช่างน่ากลัวเหลือเกิน การตั้งสติและรู้ว่าต้องทำอะไรคือสิ่งสำคัญที่สุดที่จะช่วยให้ลูกปลอดภัย

ตั้งสติให้มั่นแล้วจับลูกนอนตะแคงทันที

สิ่งแรกที่ต้องทำเมื่อเห็นลูกชักคือการสูดหายใจลึกๆ แล้วพยายามควบคุมความตกใจให้ได้ จากนั้นให้รีบจัดท่าให้ลูกนอนตะแคงทันที ท่านี้สำคัญมากเพราะจะช่วยป้องกันไม่ให้เสลด น้ำลาย หรืออาเจียนไหลย้อนกลับไปอุดกั้นทางเดินหายใจ ซึ่งอาจทำให้ลูกสำลักได้ อย่าพยายามอุ้มลูกขึ้นมาเขย่าหรือพยายามเข้าไปเขย่าตัวแรงๆ เพราะไม่ได้ช่วยให้หายชักแถมยังอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บเพิ่มขึ้นได้อีกด้วย

เคลียร์พื้นที่รอบตัวให้ปลอดภัยและห้ามใส่อะไรในปากลูกเด็ดขาด

ในช่วงที่ลูกกำลังชัก กล้ามเนื้อทุกส่วนจะเกร็งตัว สิ่งที่เราต้องทำคือดูแลบริเวณรอบตัวเด็กให้ปลอดภัย ขยับสิ่งของมีคม เฟอร์นิเจอร์ หรือของแข็งที่อาจทำให้ลูกกระแทกได้รับบาดเจ็บออกให้ห่าง คลายเสื้อผ้าของลูกให้หลวม ไม่รัดแน่นจนหายใจไม่ออก ที่สำคัญที่สุดคือ ห้ามเอานิ้ว ช้อน หรืออะไรก็ตามยัดเข้าไปในปากลูกเด็ดขาด ความเชื่อที่ว่าต้องงัดปากกันกัดลิ้นนั้นไม่เป็นความจริง การทำแบบนั้นอาจทำให้ฟันลูกหัก เศษวัสดุหลุดไปติดคอ หรือทำลายเนื้อเยื่อในช่องปากของเด็กได้

สังเกตอาการและจับเวลาให้ดี

ขณะที่ลูกชัก พยายามมองนาฬิกาเพื่อจับเวลาว่าอาการชักกินเวลานานแค่ไหน อาการชักจากไข้ส่วนใหญ่จะหยุดได้เองภายใน 2 ถึง 3 นาที หรืออย่างมากไม่เกิน 5 นาที นอกจากนี้ให้สังเกตลักษณะอาการชักด้วยว่าลูกเกร็งกระตุกทั้งตัวหรือข้างใดข้างหนึ่ง ตาค้างมองไปทางไหน เพื่อที่จะได้บอกคุณหมอได้อย่างละเอียดเมื่อไปถึงโรงพยาบาล เพราะข้อมูลเหล่านี้มีประโยชน์มากในการวินิจฉัยโรค

ลดไข้และดูแลต่อหลังจากอาการชักสงบลง

เมื่ออาการชักหยุดลงแล้ว ลูกมักจะซึมลงหรือหลับไปเพราะความอ่อนเพลีย ในช่วงนี้ให้เช็ดตัวด้วยน้ำอุ่นเพื่อช่วยลดไข้ หลีกเลี่ยงการใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งเพราะจะทำให้เส้นเลือดหดตัวและไข้สูงขึ้นไปอีก หากมียาลดไข้ชนิดเหน็บก้นที่แพทย์เคยจ่ายไว้สำหรับกรณีฉุกเฉิน และลูกหยุดชักสนิทแล้ว อาจพิจารณาใช้ตามคำแนะนำ แต่ถ้าไม่มีหรือไม่มั่นใจ ห้ามป้อนยาใดๆ ทางปากเด็ดขาดในขณะที่ลูกยังสะลึมสะลือเพราะเสี่ยงสำลัก

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพาไปโรงพยาบาลด่วนที่สุด

แม้ลูกจะหายชักเองแล้วและรู้สึกตัวดีขึ้น แต่ทุกครั้งที่มีอาการชักจากไข้ครั้งแรก พ่อแม่ควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงว่าไข้สูงนั้นมาจากอะไร เช่น คออักเสบ ทอนซิลอักเสบ หรือมีการติดเชื้อในระบบประสาทหรือไม่ แต่ถ้าเจอสัญญาณเตือนเหล่านี้ ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอช้า

• อาการชักกินเวลานานเกิน 5 นาทีแล้วยังไม่หยุด
• ชักซ้ำหลายครั้งติดነกันภายในวันเดียว
• หลังชักแล้วลูกไม่ยอมรู้สึกตัวเลย หรือหายใจผิดปกติ
• มีอาการคอแข็งร่วมด้วย