ทำไมช่วงนี้ถึงปรี๊ดง่ายจัง? มาเข้าใจเรื่องปัญหาการควบคุมอารมณ์ตนเองกันเถอะ

หลายคนอาจจะเคยเจอเหตุการณ์ที่เผลอขึ้นเสียงใส่คนใกล้ตัว หรือหงุดหงิดกับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ แบบไม่ทันตั้งตัว พอกลับมาตั้งสติได้ก็มานั่งรู้สึกผิดทีหลังว่า ทำไมเราถึงปล่อยให้ตัวเองหลุดไปได้ขนาดนั้น ซึ่งเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดอะไรเลย ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน ยอมรับเลยว่าปัญหาการควบคุมอารมณ์ตนเองเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยขึ้นเรื่อยๆ ในยุคปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความกดดัน

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าเราเริ่มคุมอารมณ์ตัวเองไม่ค่อยอยู่แล้ว

เวลาที่เราพูดถึงเรื่องอารมณ์หลุด หลายคนมักจะนึกถึงการระเบิดโทสะเสียงดัง แต่จริงๆ แล้วอาการของปัญหาการควบคุมอารมณ์ตนเองนั้นมีหลายระดับ บางคนไม่ได้แสดงออกด้วยความโกรธ แต่เก็บกดความรู้สึกไว้จนแน่นอก หรือบางทีก็หงุดหงิดง่ายกับทุกสิ่งรอบตัวตลอดทั้งวัน

• โมโหง่ายกว่าปกติ: เรื่องที่ไม่น่าเก็บมาคิด ก็กลายเป็นเรื่องใหญ่ในความรู้สึก
• ตอบสนองไวเกินเหตุ: สะดุ้ง ตกใจ หรือปฏิกิริยาโต้กลับรุนแรงเกินกว่าสถานการณ์จริง
• รู้สึกผิดทีหลังบ่อยๆ: มักจะมานั่งเสียใจกับคำพูดหรือการกระทำของตัวเองหลังจากอารมณ์เย็นลงแล้ว
• ร่างกายส่งสัญญาณฟ้อง: ใจสั่น แน่นหน้าอก ปวดหัว หรือนอนไม่หลับเวลาที่เจอเรื่องเครียดมากๆ

เบื้องหลังสมองพังชั่วคราว ทำไมอารมณ์ถึงวิ่งเร็วกว่าเหตุผล

เวลาที่เราอารมณ์ร้อนขึ้นมาจริงๆ สมองส่วนที่ทำหน้าที่คิดวิเคราะห์และยับยั้งชั่งใจ หรือที่เรียกว่าพรีฟรอนทัลคอร์เทกซ์ (Prefrontal Cortex) จะทำงานช้าลงชั่วคราว ในขณะที่สมองส่วนจัดการสัญชาตญาณและความกลัวอย่างอะมิกดะลา (Amygdala) จะทำงานพุ่งพล่านทันที เปรียบเสมือนรถที่เหยียบเบรกไม่ทันเพราะน้ำมันเครื่องกำลังเดือดพล่าน การเข้าใจกลไกตรงนี้จะช่วยให้เราเลิกโทษตัวเองเวลาที่เผลอหลุดอารมณ์ได้ดีขึ้น

ต้นตอจริงๆ ที่ทำให้เราฟิวส์ขาดง่ายมาจากไหนบ้าง

ปัญหาการควบคุมอารมณ์ตนเองไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักจะมีตัวการเบื้องหลังที่สะสมมานานจนร่างกายและจิตใจรับไม่ไหว

• ความเครียดสะสมเรื้อรัง: นอนไม่พอ งานหนัก หรือแบกภาระหลายอย่างไว้คนเดียวจนแบตเตอรี่ในตัวหมดเกลี้ยง
• ภาวะทางอารมณ์และจิตใจ: เช่น ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือแผลใจในอดีตที่ยังไม่ได้รับการเยียวยา
• ฮอร์โมนในร่างกายแปรปรวน: ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของต่อมไทรอยด์ หรือความเปลี่ยนแปลงตามช่วงวัย
• พฤติกรรมการใช้ชีวิต: การดื่มคาเฟอีนมากเกินไป หรือการละเลยการดูแลสุขภาพพื้นฐาน

เทคนิคดึงสติตอนกำลังจะปรี๊ด ที่เอาไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน

เมื่อไหร่ก็ตามที่เรารู้สึกว่าความร้อนในตัวเริ่มพุ่งสูงขึ้น ให้ใช้แนวทางเหล่านี้เพื่อดึงตัวเองกลับมาก่อนที่จะสายเกินแก้

หยุดแล้วสูดหายใจลึกๆ สักสามครั้ง

การหายใจเข้าลึกๆ ทางจมูกแล้วค่อยๆ ผ่อนออกทางปากยาวๆ เป็นการส่งสัญญาณบอกระบบประสาทอัตโนมัติให้ลดความตื่นตัวลง สมองส่วนคิดวิเคราะห์จะได้มีเวลาตื่นขึ้นมาทำงานทัน

ถอยฉากออกจากสถานการณ์ตรงนั้นก่อน

ถ้าเริ่มรู้สึกว่าเถียงกันต่อไม่รอดแน่ๆ ให้ขอตัวเดินเลี่ยงไปเข้าห้องน้ำ ดื่มน้ำ หรือเปลี่ยนบรรยากาศสักห้านาที เพื่อตัดวงจรความหงุดหงิดตรงหน้า

เขียนระบายความรู้สึกออกมา

บางครั้งสมองเรามีข้อมูลอัดแน่นเกินไป การได้หยิบกระดาษขึ้นมาเขียนระบายความรู้สึกแย่ๆ ออกไปตรงๆ โดยไม่ต้องกลัวใครมาตัดสิน จะช่วยเคลียร์พื้นที่ในหัวให้โล่งขึ้นได้เยอะมาก

เมื่อไหร่ควรพาตัวเองไปปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ

ถ้าลองปรับวิธีใช้ชีวิตด้วยตัวเองแล้ว แต่ปัญหาการควบคุมอารมณ์ตนเองยังคงกระทบกับความสัมพันธ์คนรอบข้าง หน้าที่การงาน หรือทำให้รู้สึกใช้ชีวิตยากขึ้นเรื่อยๆ การเดินเข้าไปคุยกับจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอายเลย แต่มันคือการดูแลสุขภาพตัวเองในอีกรูปแบบหนึ่ง เพื่อหาทางออกที่ยั่งยืนและคืนความสุขให้กับชีวิตเราอีกครั้ง