ลูกเคยทำได้แต่จู่ๆ ก็กลับถอยหลัง: ทำความเข้าใจภาวะการถดถอยทางพัฒนาการด้านอารมณ์

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจเริ่มกังวลใจ เมื่อสังเกตเห็นว่าลูกรักที่เคยอารมณ์ดี เลี้ยงง่าย หรือช่วยเหลือตัวเองได้พอสมควร กลับแสดงพฤติกรรมที่ดูเหมือนเด็กเล็กกว่าวัย จู่ๆ ก็ร้องไห้งอแงมากกว่าเดิม ติดแม่แจ หรือกลับไปทำพฤติกรรมเดิมๆ ที่เคยเลิกไปแล้ว เช่น ดูดนิ้ว ปัสสาวะรดที่นอน หรือพูดไม่ชัดเหมือนตอนเด็กๆ อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะความดื้อรั้น แต่ในทางการแพทย์เรียกว่าภาวะการถดถอยทางพัฒนาการด้านอารมณ์ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนจากจิตใจของเด็กที่กำลังบอกว่าเขากำลังเผชิญกับความเครียดหรือความเปลี่ยนแปลงบางอย่างที่รับมือไม่ไหว

ภาวะการถดถอยทางพัฒนาการด้านอารมณ์ คืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?

เวลาที่เราพูดถึงพัฒนาการเด็ก หลายคนมักนึกถึงความสูง น้ำหนัก หรือทักษะการเดินการพูด แต่จริงๆ แล้วพัฒนาการด้านอารมณ์และจิตใจมีความเปราะบางมาก เมื่อเด็กต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่กดดัน พลังงานทางจิตใจของเขาจะถูกดึงไปใช้ในการจัดการกับความเครียดเหล่านั้น จนทำให้ทักษะทางอารมณ์ที่เคยพัฒนาไปข้างหน้าแล้วเกิดสะดุดและถอยหลังลงคล้ายกับเบรกกะทันหัน เด็กบางคนเลือกที่จะกลับไปสู่จุดที่เขารู้สึกปลอดภัยที่สุด นั่นคือวัยที่เล็กกว่าเดิมเพื่อให้พ่อแม่กลับมาดูแลและปกป้องอย่างใกล้ชิด

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้เด็กมีพฤติกรรมถอยหลัง

ความเครียดของเด็กนั้นต่างจากผู้ใหญ่ เรื่องที่เรามองว่าเล็กน้อยอาจเป็นเรื่องใหญ่สำหรับโลกใบเล็กๆ ของเขา สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่:

• การมีน้องใหม่: การต้องแบ่งความรักและความสนใจทำให้ลูกรู้สึกไม่มั่นคงทางจิตใจ
• การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่: การย้ายบ้าน เปลี่ยนโรงเรียน หรือการเปลี่ยนพี่เลี้ยงเด็ก
• ปัญหาในครอบครัว: บรรยากาศตึงเครียด การทะเลาะกันของพ่อแม่ หรือการสูญเสียคนใกล้ชิด
• ความเจ็บป่วยทางกาย: การป่วยเรื้อรังหรือนอนโรงพยาบาลทำให้เด็กเสียความมั่นใจในร่างกาย

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังเจอภาวะนี้ ไม่ใช่แค่การเรียกร้องความสนใจ

ความแตกต่างระหว่างเด็กเอาแต่ใจกับเด็กที่มีภาวะการถดถอยทางพัฒนาการด้านอารมณ์คือความต่อเนื่องและระดับความรุนแรง เด็กที่ถดถอยมักจะสูญเสียทักษะที่เคยทำได้จริงๆ เช่น เคยบอกว่าปวดฉี่ได้เองแล้วกลับมาฉี่รดกางเกงทุกวัน หรือเคยนอนห้องคนเดียวได้จู่ๆ ก็กลัวความมืดและต้องเกาะติดพ่อแมุตะลอดเวลา อาการเหล่านี้มักมาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ที่หงุดหงิดง่าย ร้องไห้ง่ายกว่าปกติอย่างเห็นได้ชัด

แนวทางดูแลจิตใจลูกน้อยเมื่อเดินถอยหลัง

เมื่อลูกแสดงอาการเหล่านี้ สิ่งสำคัญที่สุดคือความเข้าใจและความใจเย็นของคนในครอบครัว พ่อแม่ไม่ควรดุว่า ล้อเลียน หรือบังคับให้ลูกทำตัวเป็นพี่ใหญ่ทันที เพราะจะยิ่งเพิ่มความเครียดให้เด็กเข้าไปอีก วิธีที่ดีคือการโอบกอดและให้ความมั่นใจว่าเขายังคงได้รับความรักเท่าเดิม พร้อมทั้งเปิดโอกาสให้เขาได้แสดงความรู้สึกออกมาอย่างปลอดภัย หากคุณแม่คุณพ่อลองปรับวิธีดูแลเบื้องต้นแล้ว อาการยังไม่ดีขึ้น หรือเด็กมีความกังวลรุนแรงจนส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การพามาปรึกษากุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรมจะเป็นทางออกที่ช่วยค้นหาต้นตอและช่วยเหลือได้อย่างตรงจุด