โรคปอดบวมในเด็ก: อาการแบบไหนที่พ่อแม่ต้องรีบพามาหาหมอ

ลูกไอแรง หายใจหอบจนซี่โครงบาน สัญญาณเตือนภัยโรคปอดบวมในเด็ก

ช่วงนี้อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย ลูกที่บ้านเริ่มมีอาการไอ ไข้ขึ้น และน้ำมูกไหลกันอีกแล้ว คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักคิดว่าเป็นแค่หวัดธรรมดา เดี๋ยวทานยาและนอนพักผ่อนก็หาย แต่ในฐานะหมอเด็ก มีสิ่งหนึ่งที่อยากเตือนด้วยความห่วงใยคือ ถ้าอาการเริ่มลามลงปอด เด็กเล็กอาจกลายเป็นโรคปอดบวมในเด็กได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

โรคปอดบวมในเด็ก เกิดจากอะไร และทำไมถึงน่ากลัวสำหรับเด็กเล็ก

โรคปอดบวม หรือที่หลายคนคุ้นเคยกันในชื่อปอดอักเสบ เกิดจากการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง ซึ่งอาจมาจากเชื้อไวรัส เช่น RSV หรือไข้หวัดใหญ่ หรือเชื้อแบคทีเรียก็ได้ เมื่อเชื้อโรคเหล่านี้เดินทางเข้าไปถึงเนื้อปอด จะทำให้เกิดการอักเสบ มีน้ำหรือหนองไปค้างอยู่ในถุงลม ทำให้ปอดไม่สามารถแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้ดีเหมือนเดิม

ความน่ากลัวอยู่ตรงที่เด็กเล็ก โดยเฉพาะน้องๆ ที่อายุต่ำกว่า 5 ขวบ ยังมีภูมิต้านทานน้อย และทางเดินหายใจก็ยังมีขนาดเล็กมาก เวลาที่มีเสมหะหรืออาการบวมเกิดขึ้น จะทำให้หลอดตีบตันและหายใจลำบากได้อย่างรวดเร็ว บางคนอาการแย่ลงภายในเวลาแค่ข้ามคืนเท่านั้น

เช็กลิสต์อาการเตือน: ลูกแค่เป็นหวัด หรือกำลังเป็นโรคปอดบวมในเด็กกันแน่

การแยกระหว่างหวัดธรรมดากับปอดบวมในช่วงแรกอาจจะยากสักหน่อย เพราะเริ่มต้นด้วยอาการคล้ายกันคือ ไข้ ไอ น้ำมูก แต่คุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตสัญญาณเตือนสำคัญเหล่านี้ได้ที่บ้าน

• ไข้สูงต่อเนื่อง: ไข้ไม่ยอมลด หรือไข้สูงติดต่อกันหลายวัน
• หายใจเร็วกว่าปกติ: ลองเปิดเสื้อลูกแล้วนับจังหวะหายใจ ถ้าเด็กอายุน้อยกว่า 1 ขวบ หายใจเกิน 50 ครั้งต่อนาที หรือเด็ก 1-5 ขวบ หายใจเกิน 40 ครั้งต่อนาที ถือว่าผิดปกติ
• หายใจแรงจนซี่โครงบุ๋ม: เวลาหายใจสังเกตเห็นท้องกระเพื่อมแรง หรือมีร่องซี่โครงและไหปลาร้าบุ๋มลงไป
• ปีกจมูกบาน: เวลาหายใจเข้าจมูกจะขยายกว้างเพื่อโกยอากาศเข้าปอด
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเขียว: นี่คือสัญญาณวิกฤตแสดงว่าร่างกายขาดออกซิเจน
• ซึมลง ไม่ยอมกินนมหรือน้ำ: เด็กเริ่มหมดแรงและมีภาวะขาดน้ำร่วมด้วย

คุณหมอตรวจวินิจฉัยโรคปอดบวมในเด็กอย่างไร

เวลาพามาที่คลินิกหรือโรงพยาบาล หมอจะเริ่มจากการซักประวัติและใช้หูฟังตรวจฟังเสียงหายใจที่ปอด ถ้ามีปอดบวม หมอจะได้ยินเสียงผิดปกติ เช่น เสียงกรอบแกรบ หรือเสียงหายใจที่แปลกไปจากเดิม จากนั้นอาจต้องพิจารณาเอกซเรย์ปอดเพื่อดูว่ามีการอักเสบหรือมีน้ำในปอดมากน้อยแค่ไหน รวมถึงตรวจหาเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียเพิ่มเติมในกรณีที่จำเป็น

การดูแลรักษาและการกินยาเมื่อลูกเป็นโรคปอดบวมในเด็ก

แนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงและสาเหตุของโรค

• กรณีเกิดจากไวรัส: ส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการ เช่น ให้ยาลดไข้ ยาละลายเสมหะ และพ่นยาขยายหลอดลมหากมีอาการหลอดลมตีบร่วมด้วย
• กรณีเกิดจากแบคทีเรีย: หมอจำเป็นต้องให้ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ ซึ่งต้องทานให้ครบตามกำหนด ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาดแม้ว่าอาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม
• กรณีอาการรุนแรง: หากเด็กมีภาวะขาดออกซิเจน หายใจหอบเหนื่อยมาก หรือดื่มน้ำไม่ได้เลย หมอจะรับตัวให้นอนโรงพยาบาลเพื่อให้ออกซิเจน น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ และพ่นยาอย่างใกล้ชิด

วิธีดูแลลูกรักที่บ้านในช่วงพักฟื้นจากโรคปอดบวมในเด็ก

เมื่อลูกกลับมาพักฟื้นที่บ้าน การดูแลเอาใจใส่อย่างถูกวิธีจะช่วยให้ปอดฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

• ให้ลูกดื่มน้ำอุ่นบ่อยๆ เพื่อช่วยให้เสมหะเหลวและขับออกมาได้ง่ายขึ้น
• เช็ดตัวลดไข้เป็นระยะ และให้ทานยาลดไข้ตามแพทย์สั่ง
• จัดท่านอนให้ลูกหายใจสะดวก อาจหนุนหมอนให้สูงขึ้นเล็กน้อยสำหรับเด็กโต
• งดอาหารทอด อาหารมัน หรือน้ำเย็นจัด ที่อาจกระตุ้นให้อาการไอแย่ลง
• สังเกตอาการใกล้ชิดตลอด 24 ชั่วโมง หากมีอาการหอบเหนื่อยกลับมาอีกต้องรีบพาไปพบแพทย์ทันที

วิธีป้องกันโรคปอดบวมในเด็กที่ได้ผลดีที่สุด

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ คุณพ่อคุณแม่สามารถช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคปอดบวมให้ลูกน้อยได้ด้วยการพาไปรับวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมตามกำหนด เช่น วัคซีนป้องกันโรคไอเม็งนินจายอดฮิต วัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี และวัคซีนไอพีดี (IPD) นอกจากนี้ควรหมั่นล้างมือให้สะอาด หลีกเลี่ยงการพาเด็กไปในสถานที่แออัดในช่วงที่มีโรคระบาด และสร้างบรรยากาศในบ้านให้ปลอดบุหรี่ เพราะควันบุหรี่มือสองคือตัวการสำคัญที่ทำลายเนื้อเยื่อทางเดินหายใจของเด็กๆ ให้ป่วยง่ายขึ้นครับ