ทำความเข้าใจร่างกายตัวเอง: การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงมีประจำเดือน

ช่วงนี้รู้สึกหงุดหงิดง่าย เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย อยากกินของหวานตลอดเวลาแถมตัวบวมๆ ใช่ไหมครับ อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเราคิดไปเองหรือควบคุมตัวเองไม่ได้ แต่มันคือสัญญาณธรรมชาติจากร่างกายที่กำลังบอกว่า รอบเดือนกำลังจะมา

เวลาที่นั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจ ผมมักจะได้ยินคำถามทำทำนองว่า ทำไมช่วงก่อนมีประจำเดือนถึงอารมณ์แปรปรวนเหลือเกิน หรือทำไมอยู่ๆ หน้าท้องก็ป่องใส่กางเกงตัวเดิมไม่ได้ คำตอบทั้งหมดซ่อนอยู่เบื้องหลังความเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนเพศหญิงที่ขึ้นๆ ลงๆ เหมือนนั่งรถไฟเหาะตลอดรอบเดือน 28 วัน

ฮอร์โมนในร่างกายผู้หญิงทำงานอย่างไรตลอดรอบเดือน

ถ้าเปรียบฮอร์โมนในร่างกายเป็นวงดนตรี ช่วงครึ่งแรกของรอบเดือนจะเป็นเพลงจังหวะสนุกสนาน เพราะฮอร์โมนเอสโตรเจนกำลังพุ่งสูงขึ้น ช่วยให้เรารู้สึกกระปรี้กระเป่า ผิวพรรณสดใส แต่พอเข้าสู่ช่วงครึ่งหลังหลังจากไข่ตก ฮอร์โมนตัวใหม่อย่างโปรเจสเตอโรนจะก้าวเข้ามามีบทบาทสำคัญ

ถ้าไม่มีการปฏิสนธิ ระดับของฮอร์โมนทั้งสองตัวนี้จะดิ่งพสุธปลงอย่างรวดเร็วก่อนวันที่ประจำเดือนจะมา 2-3 วัน การร่วงหล่นอย่างกะทันหันนี่แหละครับที่เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดอาการทางกายและทางใจที่เราคุ้นเคยกันดี

ช่วงเวลาก่อนเป็นเมนส์ ทำไมอารมณ์ถึงเหวี่ยงและหิวง่ายจัง

ช่วงสัปดาห์ก่อนวันนั้นของเดือน หลายคนอาจสังเกตว่าตัวเองเปลี่ยนเป็นคนละคน ร้องไห้ง่าย โกรธง่าย หรือจู่ๆ ก็อยากกินช็อกโกแลตแผ่นใหญ่ เหตุผลคือฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลงไปดึงเอาสารเซโรโทนิน หรือสารแห่งความสุขในสมองให้ลดต่ำลงตามไปด้วย

สมองของเราจึงพยายามชดเชยความสุขที่หายไป ด้วยการสั่งให้เราโหยหาคาร์โบไฮเดรตและน้ำตาล เพื่อไปกระตุ้นสารสื่อประสาทให้กลับมาสมดุล ดังนั้น การที่เราอยากกินของหวานช่วงก่อนมีประจำเดือนจึงเป็นเรื่องของเคมีในสมองล้วนๆ ไม่ใช่เพราะความตะกละอย่างที่หลายคนเข้าใจผิด

อาการตัวบวม น้ำหนักขึ้นชั่วคราว และวิธีรับมือ

ตื่นมาแล้วรู้สึกว่าหน้าบวม ตัวแน่น แหวนที่เคยใส่สบายกลับคับจนถอดไม่ออก อาการบวมน้ำเหล่านี้มักเกิดขึ้นในช่วง 3-5 วันก่อนประจำเดือนมา เกิดจากการที่ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนไปกระตุ้นให้ร่างกายกักเก็บเกลือและน้ำไว้มากกว่าปกติ

• ลดการกินอาหารรสเค็มจัด เพื่อไม่ให้ร่างกายกักเก็บน้ำเพิ่มขึ้น
• ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ เพื่อช่วยขับน้ำส่วนเกินออกจากระบบ
• ออกกำลังกายเบาๆ เช่น การเดินเร็วกระตุ้นการไหลเวียนเลือด
• กินอาหารที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย หรือผักใบเขียว

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรไปหาหมอ

แม้ความแปรปรวนของฮอร์โมนจะเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่ถ้าอาการปวดท้องหรืออารมณ์ที่เหวี่ยงนั้นรุนแรงจนกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน การเรียน หรือการทำงานทุกๆ เดือน จนเข้าข่ายภาวะก่อนมีประจำเดือน หรือที่เรียกว่า PMDD เราไม่ควรทนอยู่เฉยๆ ครับ

ควรเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะบางครั้งอาจมีภาวะช็อกโกแลตซีสต์ เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือความผิดปกติของฮอร์โมนต่อมไทรอยด์แอบซ่อนอยู่ การดูแลตัวเองเข้าใจร่างกาย และการพบแพทย์เมื่อผิดปกติ จะช่วยให้เราผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างสบายใจและมีสุขภาพแข็งแรงในระยะยาว