ลูกไม่ยอมกินข้าวและดื่มนมตอนป่วย: รับมืออย่างไรก่อนร่างกายพัง

เวลาลูกน้อยเริ่มมีอาการป่วย ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด ท้องเสีย หรือมือเท้าปาก สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่มักจะต้องเจอเป็นด่านแรกและสร้างความกังวลใจมากที่สุดคือ ลูกไม่ยอมกินอะไรเลย แม้แต่นมที่เคยดูดเก่งก็ส่ายหน้าปฏิเสธ ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ มานาน ผมเข้าใจดีว่าภาพลูกน้อยนอนซึมพร้อมกับผลักชามข้าวหรือขวดนมออก เป็นภาพที่บีบหัวใจคนเป็นพ่อเป็นแม่แค่ไหน

การที่เด็กป่วยแล้วไม่อยากอาหารเป็นเรื่องธรรมชาติ เพราะร่างกายต้องเอาพลังงานทั้งหมดไปสู้กับเชื้อโรค แต่ถ้าปล่อยให้ภาวะผลกระทบจากการปฏิเสธอาหารและนมในเด็กป่วยดำเนินไปนานเกินไป โดยเฉพาะเกินกว่าสองถึงสามวัน ร่างกายของเด็กเล็กจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนอันตรายที่เรานิ่งนอนใจไม่ได้เลย

เกิดอะไรขึ้นข้างใน เมื่อลูกปฏิเสธทั้งข้าวและนมตอนไม่สบาย?

เมื่อเด็กป่วย ระบบเผาผลาญในร่างกายจะทำงานหนักขึ้นเพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน แต่ในขณะเดียวกัน ฮอร์โมนความเครียดจากการเจ็บป่วยจะไปกดความรู้สึกอยากอาหาร ทำให้เด็กไม่หิว หากเด็กไม่ยอมรับประทานอาหารและนมเลย สิ่งที่จะตามมาทันทีคือ:

• ภาวะขาดน้ำและเกลือแร่: อันนี้คเรื่องที่น่ากลัวที่สุด โดยเฉพาะเด็กที่เป็นไข้ อาเจียน หรือท้องเสีย ถ้าไม่ยอมดื่มนมหรือน้ำเลย ปัสสาวะจะเริ่มน้อยลงและเข้มขึ้น ริมฝีปากแห้ง ซึ่งนำไปสู่ภาวะช็อกได้ง่ายมาก
• ร่างกายดึงพลังงานสำรองมาใช้: เมื่อไม่มีสารอาหารเข้าไปเติม ร่างกายจะเริ่มสลายกล้ามเนื้อและไขมันมาใช้ ทำให้เด็กอ่อนเพลีย น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่วัน
• ภูมิต้านทานต่ำลง: สารอาหารจำพวกโปรตีนและวิตามินคือวัตถุดิบสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดขาว การขาดอาหารจึงทำให้โรคหายช้าลงและเสี่ยงติดเชื้อซ้ำซ้อน

ช่วงสองสามวันแรก: สังเกตอย่างไรว่าเริ่มอันตราย?

ในระยะสี่สิบแปดชั่วโมงแรกของการป่วย ถ้าลูกไม่ยอมกินข้าวแต่ยังพอจิบน้ำหรือดื่มนมได้บ้าง ยังพออนุโลมให้คอยประคับประคองกันไปได้ แต่ถ้าเข้าสู่วันที่สามแล้วยังปฏิเสธทุกอย่าง ต้องเริ่มมองหาอาการเตือนเหล่านี้:

• เด็กซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือร้องกวนแบบไม่มีแรง
• ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปากแห้งสนิท
• ไม่ได้ปัสสาวะติดต่อกันนานเกินหกถึงแปดชั่วโมง
• มีอาการอาเจียนพุ่งทุกครั้งที่พยายามป้อนน้ำหรือนม

เทคนิคป้อนอาหารและนมแบบละมุนละม่อม เมื่อลูกป่วยแล้วงอแง

เวลาลูกป่วย บังคับไม่ได้ผลหรอกครับ ยิ่งบังคับยิ่งอาเจียนออกมาหมด วิธีที่ผมมักจะแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่ใช้ที่คลินิกมีดังนี้:

• เปลี่ยนเป้าหมายจากปริมาณเป็นความถี่: อย่าคาดหวังว่าลูกต้องกินหมดชามหรือหมดขวด ให้เปลี่ยนเป็นป้อนด้วยช้อนชาทีละนิด หรือใช้สลิงค์ป้อนน้ำเกลือแร่หรือนมทีละซีซี ทุกๆ สิบห้านาที
• เน้นอาหารย่อยง่ายและรสชาติคุ้นเคย: ข้าวต้มอุ่นๆ ซุปใส หรือโจ๊กเหลวๆ ที่มีความหอมและไม่ต้องเคี้ยวมาก คือทางเลือกที่ดีที่สุดในช่วงนี้
• ใช้นมแม่หรือนมสูตรเดิมในอุณหภูมิที่ชอบ: เด็กบางคนเวลาป่วยจะไม่ชอบนมเย็น ให้ลองอุ่นให้พออุ่น หรือถ้าเด็กโตหน่อย การให้ทานไอศกรีมรสจืดหรือโยเกิร์ตเพื่อเพิ่มความสดชื่นและแคลอรี่ก็พออนุโลมได้ชั่วคราว

อาการแบบไหนที่พามาพบแพทย์ทันที ดีกว่ารอให้หายเอง?

ถ้าคุณพ่อคุณแม่พยายามทุกวิธีแล้วลูกยังคงปฏิเสธอาหารและนมอย่างเด็ดขาด ร่วมกับมีไข้สูง หรืออาเจียนไม่หยุด แนะนำว่าอย่ารอจนครบกำหนด ให้รีบพามาโรงพยาบาลทันทีครับ เพื่อให้แพทย์ประเมินความรุนแรงและอาจพิจารณาให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ (ให้น้ำเกลือ) เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง การดูแลเด็กป่วยต้องใช้ความใจเย็นและความเข้าใจ แต่ความปลอดภัยต้องมาเป็นอันดับแรกเสมอครับ