ลูกจับดินสอหรือหยิบของยังไงดี? ทำความเข้าใจพัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อมัดเล็กและการใช้มือของลูกน้อย

เวลาที่นั่งมองเจ้าตัวเล็กพยายามใช้มือป้อมๆ คว้าจับของเล่น หรือพยายามใช้ช้อนตักข้าวเข้าปากด้วยความทุลักทุเล คุณพ่อคุณแม่หลายคนคงเคยอมยิ้มกับความพยายามนั้น แต่อีกใจก็แอบกังวลไม่ได้ว่าลูกจะมีพัฒนาการสมวัยหรือเปล่า ทำไมบางคนหยิบจับคล่องแคล่ว แต่ลูกเราดูเก้ๆ กังวันนี้เรามาคุยกันสบายๆ แบบพี่น้องหรือเพื่อนหมอเล่าให้ฟัง ถึงเรื่องกล้ามเนื้อมัดเล็กและการใช้มือของเด็กๆ กันว่า ในแต่ละช่วงวัยเขาควรทำอะไรได้บ้าง และเราจะช่วยสนับสนุนเขาได้อย่างไร

พัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อคืออะไร ทำไมถึงสำคัญกับลูกนัก?

พูดง่ายๆ เลยก็คือ การที่สมองสั่งการให้กล้ามเนื้อชิ้นเล็กๆ อย่างเช่น กล้ามเนื้อที่นิ้วมือ ข้อมือ และตาทำงานประสานกันอย่างราบรื่น เวลาที่เด็กคนหนึ่งจะหยิบของสักชิ้น มันไม่ใช่แค่เรื่องของมืออย่างเดียวนะครับ แต่มันคือการทำงานร่วมกันระหว่างสายตาที่มองเห็น สมองที่ประมวลผล และมือที่ยื่นไปหยิบ ซึ่งทักษะเหล่านี้จะเป็นรากฐานสำคัญมากๆ สำหรับการช่วยเหลือตัวเองในชีวิตประจำวัน เช่น การติดกระดุมเสื้อ การผูกเชือกรองเท้า ไปจนถึงเรื่องการเรียนอย่างการเขียนหนังสือในอนาคต

จากแบเบาะสู่วัยเตาะแตะ มือเล็กๆ ค่อยๆ เก่งขึ้นทีละนิด

พัฒนาการทางด้านนี้ไม่ได้ก้าวกระโดดข้ามคืน แต่ค่อยๆ พัฒนาตามช่วงวัยที่เติบโตขึ้น มาดูกกันว่าในแต่ละช่วงอายุ ลูกควรจะเริ่มทำอะไรได้บ้างแล้ว

ช่วงขวบปีแรก: จากการคว้าจับมั่วๆ สู่การใช้นิ้วหยิบของชิ้นเล็ก

ในช่วงแรกเกิดน้องจะยังใช้ทั้งกำมือในการคว้าของ พอเข้าช่วงประมาณ 4 ถึง 6 เดือน เริ่มเปลี่ยนมาเป็นการใช้ฝ่ามือรวบของเข้าหาตัว จนกระทั่งช่วง 9 ถึง 12 เดือน เด็กๆ จะเริ่มมีความสามารถพิเศษที่หมอชอบตรวจดูมาก นั่นคือการใช้นิ้วโป้งและนิ้วชี้หยิบจับของชิ้นเล็กๆ เหมือนคีม (Pincer Grasp) เช่น การหยิบแผ่นขนมปังชิ้นเล็กๆ หรือเม็ดข้าว

วัยกำลังซนหนึ่งถึงสามปี: ขีดเขียน ต่อบล็อก และเริ่มช่วยเหลือตัวเอง

วัยนี้มือเริ่มซนและใช้งานเก่งขึ้นมาก ลูกจะเริ่มขีดเขียนเส้นลูปบนกระดาษได้ ต่อบล็อกไม้สูงๆ ได้ เริ่มเปิดหนังสือทีละหน้าเองได้ และถ้าสังเกตดีๆ เขาจะเริ่มอยากถือช้อนตักข้าวเข้าปากเอง แม้ว่าจะหกเลอะเทอะเต็มพื้นก็ตามที สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณที่ดีมากๆ ที่บอกว่ากล้ามเนื้อมัดเล็กกำลังพัฒนาอย่างเต็มที่

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกอาจต้องการความช่วยเหลือเพิ่มเติม?

เด็กแต่ละคนมีจังหวะชีวิตและพัฒนาการที่เร็วช้าไม่เท่ากัน บางคนเดินเร็วมือช้า บางคนมือเร็วด้านอื่นช้า แต่ถ้าหากน้องมีอายุเข้าเกณฑ์เหล่านี้แล้วยังทำไม่ได้เลย เช่น อายุขวบครึ่งแล้วยังใช้มือหยิบจับสิ่งของชิ้นเล็กไม่ได้เลย มือข้างหนึ่งดูอ่อนแรงผิดปกติ หรือไม่ยอมใช้มือทั้งสองข้างร่วมกันเลย อันนี้แนะนำว่าพามาปรึกษาคุณหมอพัฒนาการเด็กเพื่อตรวจประเมินดูสักหน่อย จะได้สบายใจครับ

กิจกรรมสนุกๆ ชวนลูกฝึกมือให้คล่องแคล่วโดยไม่ต้องบังคับ

การฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กไม่จำเป็นต้องใช้แบบฝึกหัดน่าเบื่อเลยครับ เราสามารถแทรกเข้าไปในกิจวัตรประจำวันและการเล่นได้ง่ายๆ เช่น

• เล่นปั้นแป้งโดว์หรือดินน้ำมัน: ช่วยให้กล้ามเนื้อมือและนิ้วแข็งแรงขึ้นจากการนวดและคลึง
• ฉีกกระดาษเก่าๆ: กิจกรรมโปรดของเด็กๆ ที่ช่วยฝึกการประสานงานระหว่างมือซ้ายและมือขวา
• ฝึกติดกระดุมและรูซิป: ให้ลูกได้ลองช่วยตัวเองเวลาแต่งตัว
• ร้อยลูกปัดขนาดใหญ่หรือเล่นต่อเลโก้: ฝึกสายตาและความแม่นยำของนิ้วมือ

ท้ายที่สุดแล้ว ความเข้าใจและความใจเย็นของคุณพ่อคุณแม่คือยาวิเศษที่ดีที่สุด ปล่อยให้เขาได้เลอะ ได้ลองทำด้วยตัวเอง แม้จะช้าหรือผิดพลาดบ้าง แต่เชื่อเถอะครับว่าทุกครั้งที่มือเล็กๆ นั้นได้หยิบจับและเรียนรู้ สมองของเขาจะเติบโตและเก่งขึ้นในทุกๆ วันอย่างแน่นอน