น้ำหนักตัวเกินกับปัญหาปวดเข่า: เมื่อข้อเข่าต้องรับภาระหนักกว่าที่คิด

ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะน้ำหนักตัวเกินกับการสึกหรอของข้อเข่า

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องอาการปวดเข่า หมอมักจะเจอคำถามว่าทำไมอยู่ดีๆ ถึงเจ็บขึ้นมา ทั้งที่ไม่ได้ไปวิ่งหรือกระโดดอะไรเลย สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะชวนให้สังเกตคือตัวเลขบนเครื่องชั่งน้ำหนัก เพราะความสัมพันธ์ระหว่างภาวะน้ำหนักที่มากเกินไปกับสุขภาพข้อเข่าเป็นเรื่องที่แยกจากกันไม่ได้เลย ข้อเข่าของเราเปรียบเสมือนโช้คอัพของร่างกายที่ทำหน้าที่รับน้ำหนักตัวอยู่ตลอดเวลา ยิ่งน้ำหนักตัวมากเท่าไหร่ แรงกดทับที่ลงสู่ข้อเข่าในแต่ละก้าวก็ยิ่งทวีคูณมากขึ้นเท่านั้น

แรงกดทับที่ซ่อนอยู่: ทำไมน้ำหนักแค่ไม่กี่กิโลกรัมถึงมีผลมหาศาล

เวลาที่เราเดินลงน้ำหนัก แรงที่ส่งผ่านไปยังข้อเข่าไม่ได้เท่ากับน้ำหนักตัวของเราตรงๆ แต่ในทางชีวกลศาสตร์ แรงกดทับนั้นอาจสูงถึง 3-5 เท่าของน้ำหนักตัวจริง ตัวอย่างเช่น หากน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ไป 5 กิโลกรัม ในทุกๆ ก้าวที่เดิน ข้อเข่าจะต้องแบกรับภาระส่วนเกินนั้นเพิ่มขึ้นถึง 15-25 กิโลกรัมเลยทีเดียว เมื่อสะสมไปนานๆ กระดูกอ่อนที่ทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกภายในข้อจะเริ่มสึกกร่อนและบางลง จนนำไปสู่ปัญหาข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าเข่ากำลังร้องขอความช่วยเหลือ

• รู้สึกปวดตื้อๆ ในข้อเข่าหลังจากเดินนานๆ หรือขึ้นลงบันได
• มีเสียงดังกรอบแกรบในข้อเข่าเวลาเคลื่อนไหว
• ข้อเข่าบวมหรืออุ่นขึ้นหลังจากใช้งานหนัก
• ความรู้สึกข้อเข่าติดขัด เหมือนมีอะไรมาขัดขวางเวลาเหยียดหรือพับเข่า

ปรับไลฟ์สไตล์ลดแรงกระแทกเพื่อถนอมเข่าให้ใช้งานได้นานขึ้น

การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อลดภาระของข้อเข่าไม่ได้หมายความว่าต้องลดน้ำหนักอย่างหักโหมจนร่างกายขาดสารอาหาร แต่เป็นการค่อยๆ ปรับสมดุลให้ร่างกายกลับมาอยู่ในจุดที่ข้อเข่ารับไหว หมอมักแนะนำให้เน้นการออกกำลังกายที่ลดแรงกระแทก เช่น การว่ายน้ำ หรือการปั่นจักรยานแทนการวิ่งบนพื้นแข็ง เพื่อให้กล้ามเนื้อรอบเข่าแข็งแรงขึ้นโดยไม่เป็นการไปซ้ำเติมการสึกหรอของข้อ

ปรึกษาหมอเมื่อไหร่ถึงจะเรียกว่าควรจัดการจริงจัง

หากเริ่มรู้สึกว่าอาการปวดรบกวนชีวิตประจำวัน เช่น เดินไม่กี่ก้าวก็ต้องหยุดพัก หรือมีอาการปวดจนรบกวนการนอนหลับ นี่คือสัญญาณว่าโครงสร้างข้อเข่าอาจจะเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงแล้ว การมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินความเสียหายของกระดูกอ่อนและขอคำแนะนำในการลดน้ำหนักอย่างถูกวิธีและปลอดภัยจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด การปล่อยทิ้งไว้จนข้อเข่าเสื่อมสภาพไปมาก การรักษาจะยุ่งยากและซับซ้อนกว่าการเริ่มดูแลตัวเองตั้งแต่วันนี้แน่นอน