ทำไมผลตรวจเอนไซม์ตับถึงออกมาปกติ ทั้งที่โรคตับอาจอยู่ในระยะลุกลาม

ทำไมตรวจค่าตับแล้วหมอบอกว่าปกติ แต่คนไข้ยังกังวล

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาพร้อมผลตรวจเลือด แล้วถามหมอด้วยความกังวลว่า ผลตรวจเอนไซม์ตับปกติแบบนี้ แปลว่าตับยังแข็งแรงดีอยู่ใช่ไหม คำถามนี้เป็นประเด็นสำคัญมาก เพราะความเข้าใจที่ว่าค่าเอนไซม์ตับเปรียบเสมือนเครื่องชี้วัดสุขภาพตับทั้งหมดนั้น อาจนำไปสู่การประเมินสถานการณ์ที่คลาดเคลื่อนได้ การตรวจวัดระดับเอนไซม์ตับและการแปลผลที่อาจปกติแม้มีโรคระยะลุกลามเป็นสิ่งที่หมออยากให้ทุกคนเข้าใจ เพื่อที่จะได้ไม่ชะล่าใจจนเกินไป

กลไกการทำงานของเอนไซม์ตับที่คนมักเข้าใจผิด

เอนไซม์ที่หมอตรวจบ่อยๆ อย่าง AST และ ALT ไม่ใช่ตัวบ่งชี้การทำงานของตับในเชิงสมรรถนะ แต่มันคือตัวบ่งชี้การอักเสบหรือเซลล์ตับที่กำลังบาดเจ็บ เอนไซม์เหล่านี้จะรั่วออกมาในกระแสเลือดเมื่อเซลล์ตับถูกทำลาย เปรียบเสมือนสัญญาณเตือนภัยที่ดังขึ้นเมื่อมีสิ่งแปลกปลอมหรือความเสียหายเกิดขึ้น แต่ปัญหาสำคัญคือ สัญญาณเตือนนี้อาจเงียบไปได้ในบางสถานการณ์

เมื่อไหร่ที่โรคตับร้ายแรงแต่ค่าเลือดกลับดูปกติ

ในกรณีที่ตับผ่านการอักเสบมาเป็นเวลานานจนเข้าสู่ภาวะตับแข็ง (Cirrhosis) ปริมาณเซลล์ตับที่ทำงานได้เหลืออยู่น้อยมาก หรือถูกแทนที่ด้วยพังผืดจนแทบไม่เหลือเซลล์ที่จะปล่อยเอนไซม์ออกมาให้เราตรวจพบได้ ในจังหวะนี้เองที่ค่า AST และ ALT อาจดูเหมือนคนปกติธรรมดา ทำให้ผู้ป่วยเข้าใจผิดว่าตับตัวเองไม่มีปัญหา ทั้งที่จริงแล้วตับอาจกำลังสูญเสียการทำงานอย่างหนักจนถึงขั้นวิกฤตแล้ว

กลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษ

• ผู้ที่มีประวัติโรคไวรัสตับอักเสบเรื้อรังที่ไม่ได้ติดตามการรักษาต่อเนื่อง
• ผู้ที่มีภาวะไขมันพอกตับมาเป็นเวลานานหลายปี
• ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำจนเข้าสู่ระยะตับแข็ง
• ผู้ที่มีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง หรือท้องโตผิดปกติ แม้ค่าเอนไซม์ตับจะดูไม่สูงก็ตาม

ตรวจเลือดอย่างเดียวไม่พอ ต้องทำอย่างไรถึงจะมั่นใจ

หากแพทย์ประเมินแล้วว่ามีความเสี่ยงสูง การพึ่งพาเพียงแค่ค่าเอนไซม์ตับย่อมไม่เพียงพอ หมอมักจะพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมเพื่อประเมินความเสียหายที่แท้จริง ไม่ว่าจะเป็นการตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบนเพื่อดูเนื้อตับ การตรวจหาค่าพังผืดในตับ หรือการตรวจเลือดดูการทำงานของตับด้านอื่น เช่น ค่าอัลบูมิน หรือค่าการแข็งตัวของเลือด ซึ่งสิ่งเหล่านี้บอกเราได้ดีกว่าว่าตับยังทำงานได้ดีแค่ไหน

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่สำคัญกว่าตัวเลขในกระดาษ

อย่ามองข้ามความรู้สึกของตัวเอง หากมีอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง เบื่ออาหาร หรือมีอาการผิดปกติทางร่างกาย แม้ผลตรวจเลือดจะออกมาเป็นตัวเลขที่สวยงาม หมออยากให้กลับมาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเจาะลึกเพิ่มขึ้น เพราะสุขภาพของตับเป็นเรื่องละเอียดอ่อน การตรวจพบเร็วและประเมินอย่างรอบด้าน คือทางออกที่ดีที่สุดในการรักษาโรคตับให้ได้ผลดี