เติมน้ำเกลือเข้าเส้นเลือดอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด จากมุมมองของหมอ

เวลาที่ร่างกายเราขาดน้ำ ไม่ว่าจะมาจากท้องเสีย อาเจียน กินไม่ได้ หรือเสียเลือด การนอนโรงพยาบาลแล้วเห็นคุณพยาบาลเดินถือถุงน้ำเกลือมาเสียบคาไว้ที่หลังมือ คงเป็นภาพคุ้นตาที่หลายคนเคยเจอ หลายคนอาจจะคิดว่าการให้น้ำเกลือก็แค่เอาน้ำใส่สายยางแล้วปล่อยให้ไหลเข้าเส้นเลือดไปเรื่อยๆ จนกว่าจะหมดถุง แต่ในฐานะหมอ ผมอยากบอกว่าเบื้องหลังการไขก๊อกน้ำเกลือแต่ละหยดนั้น มีเรื่องราวความละเอียดอ่อนซ่อนอยู่เยอะมากครับ

ทำไมการให้น้ำเกลือถึงไม่ใช่แค่การเติมน้ำเปล่าเข้าตัว

น้ำที่เราให้ทางหลอดเลือดดำนั้นไม่ใช่แค่น้ำสะอาดบริสุทธิ์ แต่ส่วนใหญ่เป็นน้ำเกลือแร่ที่มีความเข้มข้นสอดคล้องกับของเหลวในร่างกายเรา เพื่อไม่ให้เม็ดเลือดแดงแตกหรือเหี่ยวแฟบ การเลือกชนิดของน้ำเกลือจึงเปรียบเสมือนการปรุงยาให้เหมาะกับสภาพร่างกายของคนไข้แต่ละคนในเวลานั้นๆ คนไข้ที่ความดันต่ำจากภาวะช็อกย่อมต้องการน้ำเกลือชนิดหนึ่ง ส่วนคนที่มีปัญหาเรื่องเกลือแร่ในเลือดผิดปกติก็ต้องใช้น้ำเกลืออีกสูตรหนึ่งที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

ประเมินอาการคนไข้ให้แม่นก่อนตัดสินใจเปิดเส้นน้ำเกลือ

ก่อนที่ผมจะสั่งยาหรือน้ำเกลือให้ใคร ขั้นตอนที่สำคัญที่สุดคือการตรวจประเมินว่าร่างกายขาดน้ำจริงไหม และขาดไปปริมาณเท่าไหร่ เราดูได้จากความดันโลหิต ชีพจร ความชุ่มชื้นในช่องปาก ปริมาณปัสสาวะที่ขับออกมา รวมถึงผลตรวจเลือดดูค่าไตและเกลือแร่ การให้สารน้ำมากเกินไปโดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคหัวใจหรือโรคไตวาย อาจทำให้เกิดภาวะน้ำท่วมปอด หายใจไม่ออก เป็นอันตรายถึงชีวิตได้มากกว่าตัวโรคเดิมเสียอีก

เลือกชนิดของน้ำเกลือและคำนวณปริมาณให้พอดีคำ

เมื่อรู้แล้วว่าขาดน้ำ เราต้องมาดูกันต่อว่าจะใช้สูตรไหนดี น้ำเกลือธรรมดา NSS หรือสารละลายน้ำตาล D5W หรือสารละลายที่มีเกลือแร่รวมอย่าง Ringer's Lactate แต่ละตัวมีหน้าที่ต่างกันชัดเจน นอกจากนี้ยังต้องคำนวณอัตราการไหลให้ดีว่าควรหยดกี่หยดต่อนาที หรือถ้าใช้เครื่องปั๊มสารละลายต้องตั้งค่าไว้ที่กี่มิลลิลิตรต่อชั่วโมง เพื่อให้ร่างกายได้รับน้ำชดเชยอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่เร็วหรือช้าจนเกินไป

วิธีสังเกตอาการผิดปกติระหว่างรับสารน้ำ

ระหว่างที่นอนให้น้ำเกลืออยู่บนเตียง คนไข้หรือญาติเองก็ช่วยกันดูความปลอดภัยได้ครับ หากรู้สึกเจริญที่บริเวณเข็มคา หายใจเริ่มเหนื่อยหอบ แน่นหน้าอก หรือรู้สึกว่าน้ำเกลือไหลช้าลงกว่าเดิมทั้งที่ไม่ได้ไปงอแขน ต้องรีบตามพยาบาลมาดูทันที เพราะอาจเกิดภาวะน้ำเกลือนอกหลอดเลือดที่ทำให้มือบวม หรือเกิดภาวะสารน้ำเกินได้อย่างรวดเร็ว

การดูแลความสะอาดแผลคาเข็มและการถอดสายน้ำเกลือ

เมื่ออาการดีขึ้นและแพทย์พิจารณาให้หยุดสารน้ำได้ การถอดสายและการดูแลแผลตรงจุดที่แทงเข็มก็สำคัญไม่แพ้กัน ต้องทำความสะอาดด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อและปิดแผลให้สนิทเพื่อป้องกันเชื้อโรคเข้ากระแสเลือด หลังจากถอดเข็มแล้วควรระวังการยกของหนักด้วยมือข้างนั้นสักระยะ เพื่อป้องกันรอยช้ำและอาการอักเสบของหลอดเลือดดำ