เติมน้ำเกลือเข้าเส้นเลือดอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุดจากมุมมองหมอ

เวลาไปโรงพยาบาลแล้วทำไมหมอถึงต้องให้ __แนวทางการให้สารน้ำทดแทนทางหลอด__ เลือดดำ

หลายคนเวลาไปนอนโรงพยาบาลแล้วเห็นคุณหมอหรือพยาบาลเดินถือถุงน้ำเกลือมาเสียบเข้าเส้นเลือด อาจจะคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่ใครๆ ก็รับได้เหมือนกันหมด แต่ในความเป็นจริงแล้ว การให้น้ำเกลือหรือสารน้ำทางหลอดเลือดดำนั้นมีรายละเอียดและขั้นตอนที่ละเอียดอ่อนมาก เพราะร่างกายของแต่ละคนมีความต้องการน้ำและแร่ธาตุที่ไม่เท่ากัน การให้ผิดวิธีหรือให้ปริมาณมากเกินไปอาจสร้างภาระให้หัวใจและไตได้ วันนี้หมอเลยอยากมาเล่าให้ฟังถึงเบื้องหลังการทำงานตรงนี้ เพื่อให้ทุกคนเข้าใจว่าทำไมเราถึงต้องมีขั้นตอนที่รัดกุม

หลักการคิดคำนวณน้ำเกลือที่หมอใช้ก่อนสั่งให้คนไข้

ก่อนที่เราจะเปิดเส้นให้สารน้ำกับใครสักคน หมอไม่ได้แค่มองว่าคนไข้ดูเพลียๆ แล้วก็สั่งน้ำเกลือทันที แต่เราต้องประเมินจากหลายปัจจัยประกอบกัน เริ่มตั้งแต่

• ภาวะการขาดน้ำในร่างกาย: ดูว่าสูญเสียน้ำไปจากอาการท้องเสีย อาเจียน หรือเสียเลือดมากแค่ไหน
• โรคประจำตัวของคนไข้: โดยเฉพาะโรคหัวใจ โรคไต หรือโรคความดันโลหิตสูง ซึ่งกลุ่มนี้จะเปราะบางมากถ้ารับน้ำเข้าร่างกายเร็วเกินไป
• ผลตรวจเลือดและแร่ธาตุ: เพื่อดูว่าโซเดียม โปแตสเซียม หรือเกลือแร่ตัวอื่นๆ ในร่างกายอยู่ในระดับที่ต้องแก้ไขด่วนหรือไม่

จากนั้นหมอถึงจะเอาข้อมูลทั้งหมดมาคำนวณชนิดของน้ำเกลือและอัตราความเร็วในการหยดต่อชั่วโมง เพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายจะได้รับสิ่งที่ขาดไปแบบพอดี ไม่ขาดและไม่เกิน

ชนิดของน้ำเกลือที่มีหน้าตาเหมือนกันแต่หน้าที่ต่างกัน

เวลาเรามองถุงน้ำเกลือใสๆ ห้อยอยู่ข้างเตียง หลายคนอาจคิดว่าข้างในก็คือน้ำผสมเกลือธรรมดา แต่ในทางการแพทย์เราแบ่งชนิดของสารน้ำออกเป็นกลุ่มย่อยเพื่อให้เหมาะกับปัญหาที่แตกต่างกัน

น้ำเกลือแร่พื้นฐานที่ใช้กันทั่วไป

น้ำเกลือกลุ่มนี้มีความเข้มข้นใกล้เคียงกับของเหลวในร่างกายเรา ใช้สำหรับกรณีที่คนไข้ยังกินอาหารไม่ได้ หรือต้องการประคับประคองสารอาหารและเกลือแร่พื้นฐานในช่วงสั้นๆ

สารน้ำกลุ่มทดแทนการสูญเสียเลือดหรือน้ำเหลือง

ถ้าคนไข้เสียเลือดจากอุบัติเหตุหรือการผ่าตัด หมอจะเลือกใช้สารน้ำที่มีความเข้มข้นสูงขึ้น หรือกลุ่มสารละลายที่มีโมเลกุลใหญ่ เพื่อช่วยดึงและรักษาความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัยไม่ให้ช็อก

ความเสี่ยงที่ต้องระวังและการสังเกตอาการขณะรับน้ำเกลือ

แม้ว่าการให้น้ำเกลือจะเป็นเรื่องที่เราทำกันเป็นกิจวัตร แต่ก็ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีความเสี่ยง หากให้เร็วเกินไปหรือให้ปริมาณมากเกินความจำเป็น สิ่งที่หมอกังวลและคอยมอนิเตอร์อยู่เสมอก็คือ

• อาการบวมน้ำ: สังเกตได้ง่ายๆ จากหนังตาบวม ขาบวม หรือรู้สึกอึดอัดแน่นหน้าหายใจไม่อิ่ม
• ภาวะน้ำท่วมปอด: มักเกิดในคนสูงอายุหรือคนที่มีโรคหัวใจอยู่เดิม ถ้ารับน้ำเข้าไปเยอะแล้วหัวใจสูบฉีดไม่ทัน น้ำจะรั่วเข้าไปในเนื้อปอด ทำให้ไอและหอบเหนื่อย
• อาการระคายเคืองบริเวณที่แทงเข็ม: ถ้าเริ่มมีอาการปวด บวม แดง ตรงหลังมือหรือข้อพับ แปลว่าน้ำเกลืออาจจะรั่วออกนอกเส้นเลือด ต้องรีบแจ้งพยาบาลทันทีเพื่อให้เปลี่ยนตำแหน่ง

ความปลอดภัยของคนไข้คือหัวใจสำคัญที่สุด

การให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำเปรียบเสมือนการเติมเชื้อเพลิงให้รถยนต์ที่กำลังวิ่งอยู่บนถนน ถ้าเติมถูกชนิดและถูกจังหวะ เครื่องยนต์ก็จะกลับมาทำงานได้อย่างราบรื่น แต่ถ้าเติมผิดพลาดก็อาจสร้างความเสียหายได้ ในฐานะคนดูแลสุขภาพ หมออยากให้ทุกคนมั่นใจว่าทุกหยดของสารน้ำที่เราพิจารณาให้ไปนั้น ผ่านกระบวนการคิดคำนวณอย่างรอบคอบ เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของตัวคนไข้เอง