เหล็กเกินในตับภัยเงียบใกล้ตัว: วิธีดูแลตัวเองเพื่อป้องกันภาวะไขพอกตับ

ตรวจสุขภาพทีไร หมอมักจะทักเรื่องค่าตับเกินและไขมันพอกตับ

หลายคนเดินเข้ามานั่งคุยในห้องตรวจด้วยความสงสัยว่า ทั้งๆ ที่เราไม่ได้กินของมัน ไม่ได้ดื่มแอลกอฮอล์หนักหน่วง ทำไมผลตรวจเลือดถึงบอกว่ามีภาวะไขมันพอกตับแถมยังมีเรื่องของเหล็กสะสมในร่างกายเกินมาด้วย ปัญหาเรื่องธาตุเหล็กที่มากเกินไปนี่แหละครับที่เป็นตัวการสำคัญที่หลายคนมองข้าม เพราะเหล็กส่วนเกินที่ร่างกายขับออกไม่หมด มันไม่ได้หายไปไหน แต่มันแอบไปสะสมตามอวัยวะต่างๆ โดยเฉพาะที่ตับ ซึ่งเจ้าเหล็กส่วนเกินตัวนี้แหละครับที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาให้เกิดการอักเสบ เกิดอนุมูลอิสระ และสุดท้ายก็นำไปสู่ภาวะไขพอกตับที่รุนแรงขึ้นได้

ทำไมธาตุเหล็กส่วนเกินถึงทำร้ายตับของเรา

ร่างกายของเราต้องการธาตุเหล็กเพื่อไปสร้างเม็ดเลือดแดง แต่ถ้ามีมากเกินไปจนล้น ระบบกำจัดของร่างกายก็จะเริ่มรันไม่ไหว ตับซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนโรงงานคัดแยกสารอาหารและของเสียจึงต้องรับภาระเก็บกักธาตุเหล็กเหล่านั้นเอาไว้ เมื่อเหล็กไปกองรวมกันมากๆ ในเซลล์ตับ มันจะไปกระตุ้นกระบวนการอ็อกซิเดชัน หรือพูดง่ายๆ คือมันไปสร้างสนิมในเนื้อตับของเราครับ สนิมตัวนี้แหละครับที่ไปทำลายเซลล์ตับ ทำให้ตับเกิดการอักเสบเรื้อรัง กลายเป็นพังผืด และกระตุ้นให้เกิดการสะสมของไขมันในตับได้ง่ายและเร็วยิ่งขึ้นกว่าคนปกติทั่วไป

วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อตัดวงจรเหล็กเกินและไขมันพอกตับ

การจัดการกับปัญหานี้ เราต้องเริ่มจากการลดการเติมเหล็กใหม่เข้าไปสะสมเพิ่ม และช่วยร่างกายเคลียร์ของเก่าออกไปครับ แนวทางปฏิบัติที่ผมมักจะแนะนำคนไข้ในคลินิกมีดังนี้ครับ

• หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์สีแดงเข้มจัด: เนื้อวัว เนื้อแกะ หรือเนื้อหมูที่มีสีแดงมากๆ จะมีธาตุเหล็กชนิดฮีมที่ดูดซึมเข้าร่างกายได้ง่ายมาก ลองเปลี่ยนมาทานปลา ไก่ หรือโปรตีนจากพืชให้มากขึ้นในแต่ละสัปดาห์
• งดวิตามินเสริมที่มีธาตุเหล็กแอบแฝง: หลายคนซื้อวิตามินรวมมากินโดยไม่จำเป็น ลองพลิกฉลากดูส่วนผสมให้ดีครับว่ามีธาตุเหล็กผสมอยู่ด้วยหรือไม่ ถ้าไม่มีอาการซีดหรือเลือดจาง ห้ามซื้อมากินเองเด็ดขาด
• ระวังวิตามินซีปริมาณสูงร่วมกับมื้ออาหาร: วิตามินซีช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กในลำไส้ให้สูงขึ้นหลายเท่า หากคุณมีปัญหาเหล็กเกินในตับ ควรงดการกินวิตามินซีเม็ดโดสสูงๆ พร้อมกับมื้ออาหารที่มีเนื้อสัตว์
• เลี่ยงชาและกาแฟบางเวลาแต่พอดิบพอดี: ในชาและกาแฟมีสารแทนนินที่ช่วยยับยั้งการดูดซึมธาตุเหล็กได้ แต่ก็ไม่ควรดื่มใกล้กับมื้ออาหารจนเกินไปเพราะอาจไปขัดขวางการดูดซึมสารอาหารตัวอื่นด้วย

การบริจาคโลหิตทางออกธรรมชาติที่ช่วยลดเหล็กในร่างกาย

สำหรับคนที่มีภาวะเหล็กสะสมในร่างกายค่อนข้างสูง การบริจาคโลหิตถือเป็นวิธีธรรมชาติที่ดีและปลอดภัยวิธีหนึ่งครับ เพราะการบริจาคเลือดแต่ละครั้งเท่ากับเราบังคับให้ร่างกายต้องดึงเอาธาตุเหล็กที่ไปเกาะตามอวัยวะต่างๆ รวมถึงที่ตับ ออกมาใช้เพื่อสร้างเม็ดเลือดแดงชุดใหม่ขึ้นมาทดแทน เป็นวิธีเคลียร์สต็อกเหล็กส่วนเกินที่ได้ผลดีมากๆ ภายใต้คำแนะนำและการดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด

ปรับอาหารและตรวจเช็กค่าเลือดอย่างสม่ำเสมอ

นอกจากการดูแลเรื่องเหล็กแล้ว การคุมอาหารจำพวกแป้งขัดขาว น้ำตาล และไขมันอิ่มตัว ก็ยังคงเป็นหัวใจสำคัญในการรักษาภาวะไขพอกตับควบคู่กันไปครับ การเจาะเลือดตรวจระดับ ferritin หรือค่าเหล็กสะสมในเลือดเป็นระยะๆ จะช่วยให้เราประเมินได้ว่า มาตรการที่เราทำอยู่มันได้ผลแค่ไหน ตับของเราเริ่มผ่อนคลายจากภาระความเครียดเหล่านี้หรือยัง การรู้ตัวเร็วและปรับแก้ได้ทันท่วงที จะช่วยให้ตับของเรากลับมาแข็งแรงและใช้งานได้ดีไปอีกนานครับ