เวลาที่คุณพ่อคุณแม่เปิดผ้าอ้อมหรืออุ้มลูกน้อยขึ้นมา แล้วพบว่าผิวหนังของแกแดง แห้งกร้าน หรือมีตุ่มคันขึ้นตามข้อพับ หัวใจคนเป็นพ่อเป็นแม่คงหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่ม ยิ่งเห็นลูกเกาจนเลือดซึม ร้องไห้โยเยเพราะนอนไม่หลับ ยิ่งรู้สึกปวดใจและเครียดตามไปด้วย โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังในทารก หรือที่หมอชอบเรียกว่าโรคผิวหนังอักเสบภูมิแพ้ (Atopic Dermatitis) เป็นปัญหาที่พบบ่อยมากในเด็กเล็ก และการดูแลรักษาผิวหนังเด็กทารกที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังนี้ ก็มักจะเป็นโจทย์ใหญ่ที่ทำให้คุณพ่อคุณแม่ปวดหัวไม่น้อยในแต่ละวัน
ในฐานะหมอเด็กและคนที่ดูแลครอบครัวมาเยอะ หมอเข้าใจดีว่าการจัดการกับผิวที่บอบบางและแพ้ง่ายของเจ้าตัวเล็กไม่ใช่เรื่องง่ายเลย วันนี้เรามาคุยกันแบบสบายๆ เหมือนนั่งคุยกันในห้องตรวจ ถึงวิธีดูแลผิวลูกรักให้กลับมาแข็งแรง ลดอาการคัน และป้องกันไม่ให้ผื่นกลับมาเห่อกวนใจอีก
ทำความเข้าใจกันก่อน ผิวลูกน้อยที่เป็นภูมิแพ้เกิดจากอะไรทำไมถึงแห้งคันนัก
ก่อนจะไปถึงวิธีดูแล เรามาทำความรู้จักเจ้าโรคนี้กันสักนิด ผิวของเด็กที่เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง จะมีความผิดปกติที่เกราะป้องกันผิว (Skin Barrier) ตามธรรมชาติ มันเปรียบเสมือนกำแพงบ้านที่มีรอยรั่ว ทำให้ความชุ่มชื้นในผิวระเหยออกไปได้ง่ายมาก ในขณะเดียวกัน สสารหรือสิ่งระคายเคืองต่างๆ จากภายนอก ไม่ว่าจะเป็นฝุ่น สบู่ หรือแม้แต่เหงื่อ ก็สามารถซึมเข้าไปในผิวได้ง่าย และกระตุ้นให้เกิดอาการอักเสบ แดง และคันยิบๆ
ความคันนี่แหละคือตัวการสำคัญ เพราะพอลูกคัน ก็จะเกา พอยิ่งเกา ผิวก็ยิ่งพัง อักเสบมากขึ้น เกิดเป็นวงจรอุบาทว์ที่เรียกว่า Itch-Scratch Cycle ที่ตัดไม่ขาดสักที หน้าที่หลักของเราจึงเป็นการเข้าไปเบรกวงจรนี้ด้วยการคืนความชุ่มชื้นให้ผิวและลดการอักเสบนั่นเอง
เทคนิคอาบน้ำและกักเก็บความชุ่มชื้น กุญแจดอกแรกของการรักษาผิว
การอาบน้ำให้ลูกที่เป็นผื่นภูมิแพ้ มีรายละเอียดมากกว่าการอาบน้ำเด็กทั่วไปนิดหน่อยครับ เพราะน้ำและสบู่สามารถดึงความชุ่มชื้นออกไปจากผิวได้ง่าย
- ใช้น้ำอุ่นจัดค่อนไปทางเย็น: หลีกเลี่ยงน้ำร้อนจัดเด็ดขาด เพราะจะทำให้ผิวแห้งและคันหนักขึ้น แนะนำให้อาบน้ำอุ่นอุณหภูมิห้อง ใช้เวลาอาบสั้นๆ เพียง 5-10 นาทีก็พอ
- เลือกผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน: งดสบู่ที่มีฟองเยอะๆ น้ำหอม หรือแอลกอฮอล์ เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่เป็น Syndet หรือครีมอาบน้ำสูตรอ่อนโยนสำหรับผิวแพ้ง่ายโดยเฉพาะ
- กฎทองสามนาทีหลังอาบน้ำ (Soak and Seal): นี่คือขั้นตอนที่สำคัญที่สุด หลังจากอาบน้ำเสร็จ ให้ซับตัวลูกเบาๆ ด้วยผ้าขนหนู อย่าถูแรง และขณะที่ผิวลูกยังมีความชื้นหมาดๆ ภายใน 3 นาที ให้รีบทาครีมบำรุงผิว (Moisturizer) ทันที เพื่อล็อกความชุ่มชื้นให้อยู่ในผิว
เลือกโลชั่นและมอยส์เจอไรเซอร์อย่างไรให้ตอบโจทย์ผิวลูกน้อย
การเลือกมอยส์เจอไรเซอร์สำหรับเด็กที่เป็นผื่นภูมิแพ้ ไม่เหมือนกับการซื้อโลชั่นทาผิวทั่วไปตามท้องตลาดครับ เราต้องเน้นความเข้มข้นและความปลอดภัยสูงสุด
- เลือกประเภทครีมหรือขี้ผึ้ง (Cream or Ointment): หลีกเลี่ยงโลชั่นที่เป็นน้ำนมเหลวๆ เพราะให้ความชุ่มชื้นไม่พอ แนะนำให้ใช้แบบครีมข้นหรือขี้ผึ้งที่มีส่วนผสมของ Ceramide, Petrolatum หรือ Shea Butter ซึ่งช่วยซ่อมแซมเกราะป้องกันผิวได้ดี
- ปราศจากน้ำหอมและสารกันเสีย: คำว่า Fragrance-Free และ Paraben-Free คือเพื่อนแท้ของคุณแม่ เพราะน้ำหอมคือตัวการอันดับต้นๆ ที่ทำให้ผิวเด็กเกิดการระคายเคือง
- ทาให้บ่อยและหนาพอ: ทาอย่างน้อยวันละ 2-3 ครั้ง หรือทาซ้ำได้ตลอดเวลาเมื่อรู้สึกว่าผิวลูกเริ่มแห้ง จำไว้ว่า ยิ่งทามาก ผิวยิ่งแข็งแรง โอกาสที่ผื่นจะกำเริบก็ยิ่งน้อยลง
เมื่อไหร่ที่ต้องใช้ยาทา และวิธีใช้สเตียรอยด์อย่างปลอดภัยไม่น่ากลัวอย่างที่คิด
คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักมีความกังวลและกลัวคำว่ายาสเตียรอยด์ จนปฏิเสธการใช้ยาที่แพทย์สั่ง หมออยากอธิบายให้สบายใจครับว่า ในช่วงที่ผื่นกำเริบ แดงอักเสบมากๆ มอยส์เจอไรเซอร์อย่างเดียวเอาไม่อยู่ครับ เราจำเป็นต้องใช้ยาทาสเตียรอยด์สูตรอ่อนโยน เพื่อกดอาการอักเสบให้อย่างรวดเร็ว
หลักการใช้คือ ใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ในระยะเวลาสั้นๆ เฉพาะบริเวณที่เป็นผื่น เมื่อผื่นยุบแล้วให้ค่อยๆ ลดความถี่ลงและหยุดยา อย่าไปกลัวจนปล่อยให้ลูกทรมานจากผื่นอักเสบเรื้อรัง เพราะการปล่อยให้อักเสบนานๆ จะทำให้ผิวหนาและดูแลรักษายากขึ้นในระยะยาว
วิธีสังเกตและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นรอบตัวที่ทำให้ผื่นกำเริบ
นอกจากเรื่องการทาครีมแล้ว การมองหาและกำจัดตัวการที่กระตุ้นให้ผื่นเห่อก็สำคัญไม่แพ้กันครับ ลองสังเกตุดูว่าลูกมักจะมีอาการแย่ลงหลังจากเจอสิ่งเหล่านี้หรือไม่
- ฝุ่นและไรฝุ่น: หมั่นทำความสะอาดห้องนอน ซักผ้าปูที่นอนด้วยน้ำร้อน และหลีกเลี่ยงการใช้ตุ๊กตาขนฟูในห้องนอนของลูก
- ความร้อนและเหงื่อ: อากาศที่ร้อนอบอ้าวทำให้เด็กเหงื่อออกและคันได้ง่าย ควรดูแลบ้านให้มีอากาศถ่ายเทสะดวก แต่งกายด้วยเสื้อผ้าฝ้ายเนื้อนุ่มบางเบา ระบายอากาศได้ดี
- สารเคมีรอบตัว: น้ำยาซักผ้าและปรับผ้านุ่ม ควรเลือกสูตรสำหรับเด็กแรกเกิดหรือสูตร hypoallergenic และล้างน้ำให้สะอาดหมดจดทุกครั้ง
สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรพาเจ้าตัวเล็กไปพบแพทย์ผิวหนังเด็ก
ในกรณีที่ดูแลเบื้องต้นตามวิธีข้างต้นแล้ว อาการของลูกยังไม่ดีขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์ หรือมีสัญญาณเตือนเหล่านี้ ควรรีบพามาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด
- มีรอยเกาจนเป็นแผลลึก มีน้ำเหลืองเยิ้ม หรือตกสะเก็ดสีน้ำตาล ซึ่งอาจบ่งบอกถึงการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน
- ลูกมีไข้ร่วมกับผื่นที่กระจายตัวลุกลามอย่างรวดเร็ว
- ผื่นรบกวนการนอนหลับและการใช้ชีวิตประจำวันของลูกจนเด็กงอแงผิดปกติ
การดูแลรักษาผิวหนังเด็กทารกที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ต้องอาศัยความเข้าใจ ความสม่ำเสมอ และความใจเย็นของคุณพ่อคุณแม่เป็นอย่างมากครับ มันอาจจะเป็นเส้นทางที่ยาวนานและเหนื่อยสักหน่อยในช่วงแรก แต่เชื่อหมเถอะว่า เมื่อลูกโตขึ้น ระบบภูมิคุ้มกันพัฒนาขึ้น ผิวของแกจะแข็งแรงขึ้นตามวัย และอาการเหล่านี้ก็จะค่อยๆ ดีขึ้นอย่างแน่นอน เป็นกำลังใจให้คุณพ่อคุณแม่ทุกคนนะครับ
