ตรวจตับด้วยเครื่องไฟโบรสแกน รู้ค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังผืดได้อย่างไร

หลายคนสงสัย ทำไมหมอถึงแนะนำให้ตรวจตับด้วยเครื่องไฟโบรสแกน

เวลาที่หมอตรวจเลือดแล้วพบว่าค่าตับสูงผิดปกติ หรือคนไข้มีปัจจัยเสี่ยงจากไขมันพอกตับ หลายคนมักกังวลว่าตับจะแข็งหรือยัง การเจาะชิ้นเนื้อตับในอดีตเป็นวิธีมาตรฐานที่แม่นยำที่สุด แต่ก็แลกมาด้วยความเจ็บและมีความเสี่ยง วันนี้เครื่องไฟโบรสแกนจึงกลายเป็นตัวช่วยสำคัญที่ทำให้เราทราบค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังผืดในตับได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

เครื่องไฟโบรสแกนทำงานอย่างไร

หลักการทำงานของเครื่องนี้เปรียบเสมือนการส่งคลื่นความถี่ต่ำผ่านผิวหนังเข้าไปที่ตับ ซึ่งคลื่นนี้จะเดินทางเร็วหรือช้าขึ้นอยู่กับความแข็งของเนื้อตับ หากตับมีความยืดหยุ่นดีคลื่นจะผ่านไปได้เร็ว แต่ถ้าตับเริ่มมีพังผืดเกาะมาก เนื้อตับจะแข็งขึ้นและทำให้คลื่นเดินทางช้าลง เครื่องจะประมวลผลออกมาเป็นตัวเลขให้หมอทราบว่าเนื้อตับของเราในตอนนี้อยู่ในระดับไหน

ทำความเข้าใจตัวเลขค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังผืด

ในการอ่านผลเครื่องไฟโบรสแกน หมอจะดูค่าหลักๆ สองอย่างประกอบกันคือ ค่าความแข็งของตับ และค่าไขมันสะสมในตับ โดยมีรายละเอียดดังนี้

• ค่าความแข็งของตับ (Liver Stiffness): วัดหน่วยเป็นกิโลพาสคัล (kPa) ยิ่งค่าน้อยยิ่งดี หากค่าสูงขึ้นแสดงว่ามีการสะสมของพังผืดมาก ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของภาวะตับแข็ง
• ค่าไขมันสะสมในตับ (CAP score): วัดหน่วยเป็นเดซิเบลต่อเมตร (dB/m) ใช้ประเมินว่าเนื้อตับมีการสะสมของไขมันมากน้อยเพียงใด

ระดับความรุนแรงของพังผืดแบ่งเป็นอย่างไรบ้าง

หมอจะเปรียบเทียบผลตรวจกับเกณฑ์มาตรฐานสากล โดยแบ่งระยะพังผืดออกเป็น 5 ระยะหลัก ดังนี้

• ระยะ F0: ตับปกติ ไม่พบพังผืด
• ระยะ F1: เริ่มมีการสะสมของพังผืดเล็กน้อย
• ระยะ F2: พังผืดเริ่มก่อตัวมากขึ้น
• ระยะ F3: พังผืดลุกลามเข้าสู่ระยะรุนแรง
• ระยะ F4: ตับแข็งอย่างชัดเจน

เตรียมตัวก่อนไปตรวจให้ได้ผลแม่นยำที่สุด

เพื่อให้ผลตรวจค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังผืดออกมาแม่นยำและไม่คลาดเคลื่อน คนไข้ควรปฏิบัติตัวดังนี้

• งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิดอย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนการตรวจ
• สวมเสื้อผ้าที่สะดวกต่อการเปิดเผยบริเวณชายโครงด้านขวา
• หากมีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาตัวใดอยู่ ควรแจ้งหมอให้ทราบก่อนเริ่มกระบวนการ

ทำไมต้องการตรวจติดตามผลเป็นระยะ

การตรวจด้วยเครื่องไฟโบรสแกนไม่ได้มีไว้เพื่อวินิจฉัยโรคเพียงครั้งเดียว แต่ยังมีประโยชน์อย่างมากในการติดตามผลการรักษา หากคนไข้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ลดน้ำหนัก หรือควบคุมโรคประจำตัวได้ดี ค่าความแข็งของตับมักจะลดลงได้ ซึ่งเป็นกำลังใจสำคัญที่ช่วยให้คนไข้หันมาดูแลสุขภาพตับอย่างจริงจัง