เจาะลึกค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังผืดด้วยเครื่องไฟโบรสแกน ตรวจตับโดยไม่ต้องเจาะ

ทำไมหมอถึงแนะนำให้ตรวจวัดพังผืดในตับด้วยเครื่องไฟโบรสแกน

หลายคนมักกังวลใจเวลาพูดถึงการตรวจตับ เพราะกลัวการเจาะชิ้นเนื้อที่ดูน่ากลัวและเจ็บตัว แต่ในปัจจุบันเรามีเทคโนโลยีที่เรียกว่าไฟโบรสแกน (FibroScan) ซึ่งเป็นวิธีตรวจตับที่ไม่ต้องเจาะ ไม่เจ็บ และทำได้รวดเร็ว โดยเครื่องนี้จะทำหน้าที่ปล่อยคลื่นความถี่ต่ำเข้าไปวัดความยืดหยุ่นของเนื้อตับ เพื่อดูว่าตับของเรายังนุ่มดีอยู่ หรือเริ่มแข็งเป็นพังผืดไปแล้วมากน้อยแค่ไหน

ทำความรู้จักค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังผืดด้วยเครื่องไฟโบรสแกน

เมื่อเราทำการตรวจเสร็จ เครื่องจะแสดงผลออกมาเป็นตัวเลขสองค่าหลัก คือค่าความแข็งของเนื้อตับ (Liver Stiffness) และค่าไขมันพอกตับ (CAP score) สำหรับค่าดัชนีชี้วัดความรุนแรงของพังในตับนั้น จะแสดงออกมาในหน่วยกิโลปาสคาล (kPa) ซึ่งหมอจะนำค่านี้มาแปลผลเพื่อประเมินระยะของพังผืด ซึ่งแบ่งออกเป็น 5 ระยะหลักตามเกณฑ์คะแนน Metavir ดังนี้

• F0: เนื้อตับปกติ ไม่มีพังผืด
• F1: เริ่มมีพังผืดเล็กน้อย
• F2: มีพังผืดเพิ่มขึ้นแต่ยังไม่รุนแรง
• F3: มีพังผืดในระดับที่ตับเริ่มทำงานผิดปกติ
• F4: ตับแข็ง ซึ่งเป็นระยะที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

ผลตรวจที่ได้บอกอะไรเราบ้าง

เมื่อได้ตัวเลขออกมาแล้ว สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการตีความผลร่วมกับประวัติสุขภาพรายบุคคล เพราะค่าที่สูงไม่ได้หมายถึงตับแข็งเสมอไป ในบางกรณีภาวะตับอักเสบเฉียบพลัน หรือการกินอาหารอิ่มจัดก่อนมาตรวจ ก็อาจทำให้ค่าความแข็งคลาดเคลื่อนได้ หมอจึงมักย้ำเสมอว่าต้องงดน้ำและอาหารอย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนตรวจ เพื่อให้ได้ค่าที่แม่นยำที่สุด

การเตรียมตัวก่อนมาตรวจเพื่อให้ค่าแม่นยำ

การเตรียมตัวนั้นง่ายมาก เพียงแค่งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิดอย่างน้อย 3 ชั่วโมง เพื่อลดปริมาณเลือดที่ไหลเวียนในตับ ซึ่งอาจส่งผลต่อความหนาแน่นของเนื้อตับขณะตรวจ เมื่อมาถึงโรงพยาบาล หมอหรือเจ้าหน้าที่จะให้เรานอนหงาย เอามือขวาพาดไว้เหนือศีรษะ จากนั้นจะใช้หัวตรวจวางบริเวณชายโครงด้านขวา ความรู้สึกจะเหมือนโดนกดเบาๆ ไม่กี่นาทีก็ได้ผลตรวจแล้ว

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจ

หมอแนะนำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงควรเข้ารับการตรวจเป็นระยะ ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่มีประวัติไขมันพอกตับ ผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบบีหรือซีเรื้อรัง ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือผู้ที่มีภาวะอ้วนและเบาหวาน เพราะการตรวจติดตามอย่างต่อเนื่องจะช่วยให้เราเห็นความเปลี่ยนแปลงของตับก่อนที่จะสายเกินไป การดูแลตับตั้งแต่วันนี้ด้วยการปรับพฤติกรรมการกินและออกกำลังกายควบคู่ไปกับการตรวจติดตาม คือกุญแจสำคัญที่ช่วยให้ตับอยู่กับเราไปได้นานๆ