เจาะลึกค่าไฟโบรสแกน ตรวจพังผืดตับรู้ผลไวโดยไม่ต้องเจาะเลือด

เวลาที่หมอตรวจคนไข้ที่มีไขมันพอกตับ หรือคนที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ คำถามที่มักจะได้ยินบ่อยๆ คือ ตับของเราตอนนี้เริ่มแข็งหรือยัง มีพังผืดมากแค่ไหนแล้ว สมัยก่อนคุณหมอต้องใช้วิธีเจาะชิ้นเนื้อตับไปตรวจ ซึ่งสร้างความกังวลและเจ็บตัวให้คนไข้พอสมควร แต่ในยุคนี้เรามีเทคโนโลยีที่เรียกว่า ไฟโบรสแกน เข้ามาช่วยตรวจวัดความยืดหยุ่นของเนื้อตับได้อย่างแม่นยำ รวดเร็ว และไม่ต้องเจาะตับเลยแม้แต่น้อย

ไฟโบรสแกนคืออะไรและตรวจเช็กอะไรบ้าง

เครื่องไฟโบรสแกนทำงานโดยอาศัยคลื่นเสียงความถี่พิเศษส่งผ่านผิวหนังเข้าไปยังตับ เพื่อวัดความเร็วของคลื่นเสียงที่สะท้อนกลับมา เนื้อตับที่มีสุขภาพดีและนิ่ม คลื่นเสียงจะเคลื่อนผ่านไปได้เร็ว แต่ถ้าตับเริ่มมีพังผืดสะสม เนื้อตับจะมีความแข็งมากขึ้น ทำให้คลื่นเสียงเคลื่อนที่ช้าลง เครื่องจะประมวลผลออกมาเป็นค่าตัวเลขสองค่าหลักๆ พร้อมกันในครั้งเดียว

ค่าความแข็งของตับบอกอะไรเรา

ค่าแรกคือค่าความแข็งของเนื้อตับ วัดเป็นหน่วยกิโลปาสคาล (kPa) ยิ่งตัวเลขนี้สูงมากเท่าไหร่ หมายความว่าเนื้อตับมีความแข็งจากพังผืดมากเท่านั้น ซึ่งมักจะบ่งบอกถึงความรุนแรงของโรคตับเรื้อรัง เช่น โรคตับอักเสบเรื้อรังจากไวรัสบีหรือซี หรือโรคไขมันพอกตับที่เริ่มลุกลามจนเนื้อตับอักเสบเรื้อรัง

ค่าปริมาณไขมันสะสมในตับ

ค่าที่สองคือค่าการควบคุมการสะสมไขมันในตับ วัดเป็นหน่วยเดซิเบลต่อเมตร (dB/m) ค่านี้จะบอกชัดเจนว่าเนื้อตับของเรามีไขมันแทรกอยู่มากน้อยแค่ไหน ช่วยให้หมอและคนไข้ประเมินความเสี่ยงและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้อย่างตรงจุดก่อนที่โรคจะลุกลามไปไกล

การอ่านค่าความรุนแรงของพังผืดตับ

ผลตรวจจากเครื่องไฟโบรสแกนจะถูกนำมาเทียบกับเกณฑ์มาตรฐานทางการแพทย์ เพื่อแบ่งระยะความรุนแรงของพังผืดตับออกเป็นระดับต่างๆ ตั้งแต่ตับปกติ มีพังผืดเล็กน้อย ไปจนถึงขั้นที่มีพังผืดรุนแรงหรือตับแข็ง โดยทั่วไปค่าความแข็งของตับคนปกติจะอยู่ที่ประมาณสองถึงเจ็ดกิโลปาสคาล หากตัวเลขสูงขึ้นเกินสิบหรือสิบสองกิโลปาสคาล หมอจะเริ่มกังวลเรื่องพังผืดในตับที่มีปริมาณมากและอาจนำไปสู่ภาวะตับแข็งได้ในอนาคตหากไม่รีบดูแลรักษา

ใครบ้างที่ควรตรวจประเมินด้วยวิธีนี้

การตรวจด้วยเครื่องไฟโบรสแกนไม่ได้จำกัดแค่คนที่เป็นโรคตับแข็งแล้วเท่านั้น แต่ยังมีประโยชน์อย่างมากสำหรับกลุ่มเสี่ยงในชีวิตประจำวัน เช่น คนที่มีภาวะไขมันพอกตับ ผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือลงพุง ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือมีค่าเอนไซม์ตับสูงจากการตรวจสุขภาพประจำปี การตรวจเช็กนี้ช่วยให้เราเห็นภาพความเสียหายของตับได้ชัดเจนกว่าการเจาะเลือดดูค่าการทำงานของตับเพียงอย่างเดียว

เตรียมตัวอย่างไรก่อนมาตรวจไฟโบรสแกน

เพื่อให้ได้ผลตรวจที่แม่นยำที่สุด คนไข้ควรงดน้ำและงดอาหารอย่างน้อยสามชั่วโมงก่อนเข้ารับการตรวจ เนื่องจากปริมาณอาหารและน้ำในกระเพาะและลำไส้ที่อยู่ใกล้กับตับอาจส่งผลต่อการสะท้อนของคลื่นเสียงได้ ส่วนการปฏิบัติตัวอื่นๆ ไม่มีอะไรซับซ้อน สามารถสวมเสื้อผ้าที่สบายตัวเพื่อให้แพทย์วางหัวตรวจบริเวณชายโครงด้านขวาได้สะดวก ใช้เวลาตรวจจริงไม่เกินสิบนาทีก็ทราบผลและพูดคุยกับแพทย์ได้ทันที