ทำไมถึงรู้สึกไวกับสิ่งรอบตัวมากเกินไป? ทำความเข้าใจภาวะความผิดปกติของประสาทสัมผัส

เคยไหมที่เสียงนาฬิกาเดินดังจนน่ารำคาญ หรือแค่สัมผัสของเนื้อผ้าบางชนิดก็ทำให้รู้สึกหงุดหงิด?

ในห้องตรวจ หมอมักพบคนไข้ที่มาปรึกษาด้วยความรู้สึกอึดอัดใจว่า ทำไมตัวเองถึงรับรู้สิ่งต่างๆ รอบตัวได้ไวเหลือเกิน ไม่ว่าจะเป็นเสียงที่คนอื่นมองว่าเบา แสงที่สว่างจ้าเกินไป หรือแม้แต่พื้นผิวของเสื้อผ้าที่สัมผัสร่างกาย อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องคิดไปเอง แต่มันคือ ภาวะความผิดปกติของประสาทสัมผัส (Sensory Processing Disorder) ซึ่งเป็นภาวะที่ระบบประสาทของเราตีความข้อมูลจากสิ่งเร้าภายนอกผิดเพี้ยนไปจากคนทั่วไป

ภาวะความผิดปกติของประสาทสัมผัส คืออะไรกันแน่?

ลองจินตนาการว่าร่างกายเรามีเหมือนตัวกรองข้อมูลที่คอยคัดกรองเสียง แสง และการสัมผัส แต่สำหรับคนที่มีภาวะนี้ ตัวกรองที่ว่ากลับทำงานหนักเกินไปจนข้อมูลทุกอย่างถูกส่งตรงเข้าสู่สมองแบบเต็มเม็ดเต็มหน่วยโดยไม่มีการคัดออก ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อสิ่งเร้าเหล่านั้นรุนแรงกว่าปกติ จนอาจนำไปสู่ความวิตกกังวล อาการเหนื่อยล้า หรือการพยายามหลีกเลี่ยงสถานการณ์ทางสังคม

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราอาจกำลังเผชิญกับภาวะนี้อยู่

อาการของภาวะนี้แสดงออกได้หลายรูปแบบ และแต่ละคนอาจมีความไวต่อสิ่งเร้าไม่เหมือนกัน ที่พบได้บ่อยมีดังนี้:

• หงุดหงิดง่ายเมื่อได้ยินเสียงที่คนอื่นไม่ได้ใส่ใจ เช่น เสียงพิมพ์คีย์บอร์ด เสียงนาฬิกา หรือเสียงคนเคี้ยวอาหาร
• ไม่ชอบการสัมผัสตัว การถูกกอด หรือใส่เสื้อผ้าที่มีป้ายยี่ห้อระคายเคืองผิว
• รู้สึกปวดตาหรือเวียนหัวง่ายเมื่อเจอแสงไฟนีออนหรือแสงแดดจ้า
• มีพฤติกรรมเลี่ยงการเข้าสังคมที่มีเสียงดังหรือมีผู้คนหนาแน่น
• ควบคุมอารมณ์ได้ยากเมื่อตกอยู่ในสภาพแวดล้อมที่คาดเดาไม่ได้

จัดการตัวเองอย่างไรเมื่อโลกนี้ดูจะส่งเสียงดังเกินไป

หากรู้ตัวว่าเรามีอาการเหล่านี้ หมออยากให้เริ่มจากการสังเกตตัวเองว่าสิ่งเร้าประเภทไหนที่กระตุ้นเรามากที่สุด แล้วลองปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมดูครับ:

• สร้างพื้นที่ปลอดภัย: จัดมุมห้องให้มีแสงสว่างน้อยลง ใช้ม่านกันแสง หรือเตรียมหูฟังตัดเสียงรบกวนไว้ใช้งานเมื่อต้องออกไปข้างนอก
• ฝึกการรับรู้ผ่านการออกกำลังกาย: กิจกรรมที่ให้แรงกดลึก เช่น การเล่นโยคะ หรือการว่ายน้ำ ช่วยให้ระบบประสาทรับความรู้สึกทำงานได้เป็นระเบียบขึ้น
• จดบันทึกอาการ: เขียนบันทึกไว้ว่าในแต่ละวันเจออะไรแล้วรู้สึกอย่างไร สิ่งนี้จะช่วยให้เราคาดเดาสถานการณ์และเตรียมตัวรับมือได้ดีขึ้น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเพื่อขอคำแนะนำเพิ่มเติม?

หากอาการเหล่านี้เริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง จนทำให้รู้สึกไม่มีความสุขหรือเกิดความวิตกกังวลสะสม การปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านจิตเวชหรือนักกิจกรรมบำบัดเป็นเรื่องที่ควรทำครับ หมอสามารถช่วยประเมินและวางแนวทางในการจัดการ รวมถึงสอนเทคนิคการปรับพฤติกรรมเพื่อให้เราใช้ชีวิตร่วมกับสิ่งเร้าต่างๆ ได้อย่างผ่อนคลายและมีความสุขมากขึ้น