เมื่อโลกนี้ดูวุ่นวายเกินไป: ทำความเข้าใจ ภาวะความผิดปกติของประสาทสัมผัส ที่ทำให้เรารู้สึกไวต่อสิ่งเร้า

เสียงดัง แสงจ้า หรือแค่สัมผัสตัวก็สะดุ้ง: สัญญาณเตือนของร่างกาย

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ มักจะเจอคำบอกเล่าว่า รู้สึกหงุดหงิดง่ายเมื่อเจอเสียงคนคุยกันในออฟฟิศ หรือแค่แสงไฟนีออนในร้านค้าก็ทำให้ปวดหัวตุบๆ จนแทบอยากจะวิ่งหนี อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องของการคิดไปเองหรือเป็นคนอ่อนไหวจนเกินเหตุ แต่มันคือ ภาวะความผิดปกติของประสาทสัมผัส ที่ระบบประมวลผลในสมองของแต่ละคนตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อมรอบตัวไม่เหมือนกัน

ภาวะความผิดปกติของประสาทสัมผัส คืออะไรกันแน่

โดยปกติแล้ว สมองของคนเราทำหน้าที่เหมือนตัวกรองข้อมูล ไม่ว่าจะเป็นเสียง กลิ่น ผิวสัมผัส หรือแสง แต่สำหรับคนที่มีภาวะนี้ ตัวกรองในสมองกลับทำงานหนักเกินไปหรือทำงานผิดพลาด ทำให้ข้อมูลทุกอย่างที่เข้ามาถูกรับรู้ด้วยความเข้มข้นที่มากกว่าคนทั่วไป หลายคนจึงรู้สึกเหมือนถูกรุมเร้าด้วยกระแสข้อมูลตลอดเวลาจนรับมือไม่ไหว

ทำไมเราถึงไวต่อความรู้สึกมากกว่าคนอื่น

สาเหตุของเรื่องนี้ไม่ได้มีแค่ปัจจัยเดียว แต่เป็นเรื่องของความซับซ้อนในระบบประสาท ซึ่งพบได้บ่อยในกลุ่มคนดังนี้

• กลุ่มเด็กที่มีพัฒนาการทางระบบประสาทแตกต่าง: มักพบในเด็กที่มีภาวะออทิสติกหรือสมาธิสั้น ซึ่งสมองมีการเชื่อมต่อที่ทำให้รับสัญญาณความรู้สึกได้ไวเป็นพิเศษ
• คนที่มีความวิตกกังวลสะสม: ภาวะความเครียดเรื้อรังทำให้ระบบประสาทส่วนกลางตื่นตัวตลอดเวลา จนไวต่อสิ่งกระตุ้นรอบข้างมากขึ้น
• พันธุกรรมและลักษณะนิสัย: บางคนเกิดมาพร้อมกับระบบประสาทที่ละเอียดอ่อนโดยธรรมชาติ หรือที่เรียกว่า Highly Sensitive Person (HSP)

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเรากำลังมีปัญหานี้อยู่

ลองสังเกตตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้เป็นประจำหรือไม่ หากมีมากกว่าหนึ่งข้อ นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าระบบประสาทของคุณกำลังทำงานหนักเกินไป

• รู้สึกรำคาญเสียงที่คนอื่นมองว่าปกติ เช่น เสียงนาฬิกาเดิน เสียงพิมพ์คีย์บอร์ด หรือเสียงเคี้ยวอาหาร
• ทนต่อแสงแดดจ้าหรือแสงไฟในห้างไม่ได้จนปวดตาหรือเวียนหัว
• ไม่ชอบการสัมผัสตัว หรือรู้สึกขัดใจกับเนื้อผ้าบางชนิดที่เสียดสีผิวหนัง
• หลีกเลี่ยงสถานที่คนพลุกพล่านเพราะรู้สึกเหนื่อยล้าหรือวิตกกังวลอย่างรวดเร็ว

ปรับจูนการใช้ชีวิต เพื่อให้อยู่กับความรู้สึกไวเกินไปได้ดีขึ้น

แม้ภาวะนี้จะไม่ใช่โรคที่ต้องกินยาไปตลอดชีวิต แต่เราสามารถเรียนรู้วิธีอยู่กับมันได้อย่างมีความสุขด้วยการปรับสภาพแวดล้อม ดังนี้

• ลดสิ่งเร้าด้วยตัวช่วย: หากต้องอยู่ในที่เสียงดัง การใช้ที่อุดหู (Earplugs) หรือหูฟังตัดเสียงรบกวนช่วยได้มาก หรือการสวมแว่นกันแดดเมื่อต้องออกที่แจ้งจะช่วยลดความเหนื่อยล้าของสมองได้ดี
• สร้างพื้นที่ปลอดภัย (Safe Zone): จัดมุมสงบในบ้านที่ไม่มีเสียงรบกวนและแสงไฟไม่จ้า เพื่อให้สมองได้พักฟื้นจากข้อมูลภายนอก
• ฝึกสติและเทคนิคผ่อนคลาย: การฝึกหายใจหรือทำสมาธิช่วยปรับระดับความตื่นตัวของระบบประสาทส่วนกลาง ทำให้เราตั้งรับกับสิ่งเร้าได้นิ่งขึ้น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาคุณหมอ

หากอาการเหล่านี้เริ่มกระทบต่อการทำงาน การเรียน หรือความสัมพันธ์ในชีวิตประจำวัน จนทำให้เราต้องเก็บตัวหรือเกิดความเครียดสะสม การเข้ามาปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาจะช่วยให้เราเข้าใจตัวเองมากขึ้น รวมถึงอาจมีการบำบัดทางพฤติกรรมหรือการปรับเปลี่ยนวิธีการรับมือที่เฉพาะเจาะจงกับแต่ละบุคคล เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างสบายใจและมีความสุขอีกครั้ง