เข้าใจโลกของลูกที่เป็น โรคออทิสติกสเปกตรัมและการเข้าสังคม ให้ราบรื่นและมีความสุข

ลูกเข้ากับเพื่อนยาก เป็นเพราะโรคออทิสติกสเปกตรัมและการเข้าสังคมหรือเปล่า

เวลาเห็นลูกนั่งเล่นคนเดียวในมุมห้อง หรือดูเหมือนจะไม่ค่อยสนใจจังหวะการเล่นกับเพื่อนวัยเดียวกัน พ่อแม่หลายคนมักเกิดความกังวลใจ ความจริงแล้วเรื่องโรคออทิสติกสเปกตรัมและการเข้าสังคมเป็นหัวข้อที่หมอเจอในห้องตรวจบ่อยมาก หลายครั้งที่ความเข้าใจผิดทำให้เราพยายามเคี่ยวเข็ญให้ลูกเข้าสังคมตามแบบฉบับเด็กทั่วไป จนลืมไปว่าหัวใจสำคัญไม่ใช่การทำให้เหมือนคนอื่น แต่คือการทำความเข้าใจกลไกการรับรู้ของเด็กกลุ่มนี้ครับ

เด็กออทิสติกเขามองโลกอย่างไร

เด็กที่มีภาวะออทิสติกสเปกตรัมเขามีวิธีประมวลผลข้อมูลทางสังคมต่างจากเรา โดยเฉพาะเรื่องสัญญาณที่ไม่ใช่คำพูด เช่น แววตา สีหน้า หรือน้ำเสียง บางครั้งเขาอาจอ่านใจคนอื่นไม่ถูก หรือไม่เข้าใจกติกาทางสังคมที่ไม่ได้ระบุไว้เป็นลายลักษณ์อักษร การที่ลูกดูเหมือนไม่สนใจใคร ไม่ได้แปลว่าเขาไม่อยากมีเพื่อน แต่เขาแค่ไม่รู้ว่าต้องเริ่มต้นอย่างไร หรือจะรักษาระยะห่างในการเล่นกับเพื่อนให้พอดีได้อย่างไรบ้าง

ปรับจูนการเล่นให้ลูกสนุกกับเพื่อนได้โดยไม่เครียด

การฝึกทักษะการเข้าสังคมไม่ใช่การบังคับ แต่เป็นการเตรียมเครื่องมือให้เขาใช้สื่อสารกับผู้อื่น:

• เริ่มจากกลุ่มเล็กๆ แทนที่จะพาไปที่ที่มีคนเยอะและเสียงดัง ให้เริ่มจากการนัดเพื่อนสนิทเพียงคนเดียวมาเล่นที่บ้าน เพื่อลดการกระตุ้นที่มากเกินไป
• ใช้ภาพหรือสัญลักษณ์ช่วยสอน การทำตารางกิจกรรมหรือใช้การ์ดภาพช่วยให้ลูกเห็นภาพว่า เมื่อเจอเพื่อนต้องทักทายอย่างไร หรือต้องผลัดกันเล่นอย่างไร
• สังเกตความสนใจเฉพาะตัว หากลูกชอบไดโนเสาร์ ให้ลองหากิจกรรมที่เกี่ยวกับไดโนเสาร์มาเป็นสื่อกลางในการชวนเพื่อนมาเล่นด้วยกัน สิ่งนี้จะช่วยลดกำแพงในใจลูกได้มาก

วิธีรับมือเมื่อลูกรับมือกับสถานการณ์ทางสังคมไม่ไหว

บางวันลูกอาจรู้สึกล้นจนระเบิดอารมณ์ออกมากลางวงเพื่อน การเข้าใจว่านี่คือภาวะ Sensory Overload หรือการที่เขาได้รับข้อมูลทางสังคมมากเกินไปจนรับไม่ไหวเป็นเรื่องสำคัญ

เตรียมพื้นที่ปลอดภัยให้ลูกพัก

หากลูกเริ่มแสดงอาการกระสับกระส่าย ขยี้ตา หรือปิดหู ให้พาเขาแยกออกมาในพื้นที่ที่สงบและไม่มีสิ่งเร้า เพื่อให้ระบบประสาทของเขาได้รีเซ็ตตัวเอง การบังคับให้เขาอยู่ในสถานการณ์นั้นต่อไปจะยิ่งทำให้ลูกเกิดความกลัวและไม่อยากเข้าสังคมในครั้งถัดไป

ให้กำลังใจอย่างถูกจุด

แทนที่จะตำหนิว่าทำไมไม่เล่นกับเพื่อน ให้ชื่นชมในความพยายามเล็กๆ น้อยๆ แม้จะเป็นเพียงการนั่งอยู่ข้างๆ เพื่อนโดยไม่มีการพูดคุย การสร้างพื้นที่ที่ปลอดภัยทางจิตใจจะทำให้ลูกมั่นใจที่จะสำรวจโลกภายนอกมากขึ้นตามจังหวะที่เขาถนัด

การยอมรับคือจุดเริ่มต้นของการเติบโต

การดูแลเด็กในกลุ่มออทิสติกสเปกตรัมไม่ได้มีเส้นชัยที่กำหนดตายตัวว่าต้องเข้าสังคมได้เก่งเท่าคนอื่น แต่คือการทำให้เขาค้นพบวิธีสื่อสารที่เป็นตัวของตัวเองที่สุด หมออยากให้พ่อแม่ใจเย็นและมองว่าทุกก้าวเล็กๆ คือความสำเร็จที่น่าชื่นชม เพราะหัวใจของสังคมไม่ใช่การเป็นเหมือนกัน แต่คือการอยู่ร่วมกันโดยเข้าใจในความแตกต่างของกันและกัน