โรคออทิสติกสเปกตรัมและการเข้าสังคม: ทำไมลูกถึงดูเข้ากับเพื่อนยาก และเราจะช่วยอย่างไรดี?

ทำความเข้าใจเรื่องโรคออทิสติกสเปกตรัมและการเข้าสังคมแบบง่ายๆ

เวลาคุณพ่อคุณแม่พาเด็กๆ มาปรึกษาที่คลินิก มักจะมีคำถามว่าทำไมลูกถึงดูไม่สนใจจะเล่นกับเพื่อนวัยเดียวกัน หรือเวลาไปโรงเรียนแล้วดูเหมือนลูกจะอยู่ในโลกส่วนตัวมากเกินไปจนครูเริ่มกังวล ภาวะนี้เราเรียกว่า โรคออทิสติกสเปกตรัม ซึ่งไม่ใช่ความผิดปกติที่ต้องอับอาย แต่เป็นลักษณะการทำงานของสมองที่แตกต่างออกไปในการประมวลผลข้อมูลทางสังคม

ธรรมชาติของเด็กออทิสติกกับการอ่านใจคนอื่น

เด็กที่มีภาวะนี้มักจะมีโจทย์ใหญ่เรื่องการอ่านสัญญาณทางสังคม ซึ่งเปรียบเสมือนภาษาต่างดาวที่คนทั่วไปเข้าใจได้โดยสัญชาตญาณ แต่สำหรับเด็กกลุ่มนี้ เขาอาจจะ:

• ไม่เข้าใจการสบตาหรือสีหน้าท่าทางของผู้อื่น
• อ่านความหมายแฝงหรือมุกตลกไม่ออก
• มีช่วงความสนใจเฉพาะเรื่องที่ลึกและแคบกว่าเด็กทั่วไป

ความยากลำบากเหล่านี้ทำให้เวลาไปอยู่ในกลุ่มเพื่อน เขาอาจจะรู้สึกกดดันหรือเลือกที่จะถอยออกมาเพื่อความสบายใจของตัวเอง ซึ่งในมุมของเด็กคือการป้องกันตัวเองจากการถูกกระตุ้นมากเกินไป

วิธีช่วยให้ลูกปรับตัวเข้ากับเพื่อนได้แบบไม่กดดัน

เป้าหมายของเราไม่ใช่การเปลี่ยนลูกให้กลายเป็นเด็กที่ร่าเริงเข้าสังคมเก่งเหมือนคนอื่นในชั่วข้ามคืน แต่คือการทำให้เขามีทักษะที่จำเป็นเพื่อให้ใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมีความสุข โดยมีเทคนิคที่ทำได้ที่บ้านดังนี้

การสร้างสถานการณ์จำลองเพื่อฝึกทักษะสังคม

คุณพ่อคุณแม่อาจลองใช้ตุ๊กตาหรือของเล่นมาจำลองสถานการณ์การแบ่งปัน การทักทาย หรือการขอโทษ เพื่อให้ลูกเห็นภาพว่าเวลาเจอเหตุการณ์จริงในโรงเรียน เขาควรจะตอบสนองอย่างไร โดยเน้นการสอนเป็นขั้นตอนสั้นๆ เข้าใจง่าย

ให้โอกาสลูกได้เรียนรู้ผ่านความสนใจส่วนตัว

หากลูกชอบเรื่องไดโนเสาร์หรือรถไฟ ลองใช้สิ่งนั้นเป็นสะพานเชื่อม เช่น การพาลูกไปเข้าร่วมกลุ่มกิจกรรมที่สนใจเรื่องเดียวกัน ซึ่งจะทำให้ลูกกล้าที่จะเปิดบทสนทนามากขึ้น เพราะเขามีความรู้และมีความมั่นใจในเรื่องนั้นๆ อยู่แล้ว

เมื่อไหร่ที่ความแตกต่างนี้ต้องการการดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ

หากสังเกตว่าการเข้าสังคมที่ยากลำบากนั้นเริ่มส่งผลกระทบต่อจิตใจลูก เช่น ลูกดูเครียด ร้องไห้บ่อย หรือแยกตัวออกจากทุกคนจนเสียการเรียน การปรึกษาคุณหมอพัฒนาการหรือนักกิจกรรมบำบัดจะเป็นตัวช่วยที่ดีมากครับ เราไม่ได้มองแค่เรื่องการปรับตัว แต่เรามองไปถึงความสุขและสุขภาพจิตของเด็กในระยะยาวด้วย

หัวใจสำคัญคือความเข้าใจจากคนในครอบครัว

การสนับสนุนลูกที่มีภาวะออทิสติกสเปกตรัมต้องใช้ความอดทนสูงมากครับ สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่การพยายามแก้ให้เขาหายเป็นออทิสติก แต่คือการยอมรับและสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้เขาได้เป็นตัวของตัวเอง ควบคู่ไปกับการค่อยๆ เพิ่มทักษะทางสังคมให้เขาอย่างค่อยเป็นค่อยไป หากเราเข้าใจธรรมชาติของเขามากเท่าไหร่ การเข้าสังคมของเขาก็จะกลายเป็นเรื่องที่น่ากลัวน้อยลงเท่านั้น