ความผิดปกติของเส้นประสาทคู่ที่ห้า: อาการปวดแปลบเหมือนไฟช็อตที่หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นปวดฟัน

อาการปวดแปลบครึ่งหน้า ที่ไม่ใช่แค่ปวดฟันธรรมดา

เวลาที่มีคนไข้เดินเข้ามาในห้องตรวจแล้วบอกว่าปวดกราม ปวดฟันกรามซี่ในสุด รักษาคลินิกทันตกรรมมาหลายหมื่นบาท ถอนฟันไปก็แล้ว รักษารากฟันก็แล้ว แต่อาการปวดแปลบแบบเหมือนมีกระแสไฟฟ้าวิ่งผ่านข้างแก้มหรือริมฝีปากก็ยังไม่หาย หมอรู้ทันทีเลยว่าเรากำลังเจอกับโรคอะไรอยู่ สิ่งนี้ไม่ใช่ปัญหาเรื่องฟันผุ แต่เป็นสัญญาณเตือนจากความผิดปกติของเส้นประสาทสมองคู่ที่ห้า หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Trigeminal Neuralgia โรคนี้ขึ้นชื่อเรื่องความทรมาน เพราะอาการปวดจะมาแบบฉับพลัน รุนแรง และทำให้ใช้ชีวิตประจำวันแทบไม่ได้เลย

เส้นประสาทคู่ที่ห้าคืออะไร และทำไมเวลาป่วยถึงทรมานขนาดนี้

เส้นประสาทสมองคู่ที่ห้า เป็นเส้นประสาทเส้นใหญ่ที่สุดบนใบทำหน้าที่รับความรู้สึกจากใบหน้าเข้าสู่สมอง ไม่ว่าจะเป็นความรู้สึกสัมผัส ความร้อน ความเย็น หรืออาการเจ็บปวด โดยเส้นประสาทเส้นนี้จะแตกแขนงออกเป็นสามกิ่งหลักๆ คือ บริเวณหน้าผากและดวงตา บริเวณแก้มและจมูก และบริเวณขากรรไกรล่าง เมื่อเกิดความผิดปกติขึ้นกับเส้นประสาทเส้นนี้ แม้แต่การสัมผัสเบาๆ เช่น การล้างหน้า แปรงฟัน การแต่งหน้า หรือแม้แต่ลมพัดผ่าน ก็สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการปวดแปลบขึ้นมาได้ทันทีเหมือนโดนไฟช็อต

สาเหตุที่ทำให้เส้นประสาทเส้นนี้ทำงานผิดเพี้ยน

ต้นตอส่วนใหญ่ของความผิดปกติของเส้นประสาทคู่ที่ห้าไม่ได้เกิดจากตัวเส้นประสาทเสื่อมสภาพเอง แต่เกิดจากมีเส้นเลือดในสมองไปนอนพาดทับและกดเบียดอยู่ตรงจุดที่เส้นประสาทออกจากก้านสมองพอดิบพอดี แรงกดจากหลอดเลือดนี้ทำให้ปลอกหุ้มเส้นประสาทสึกกร่อน สัญญาณประสาทจึงลัดวงจรและส่งกระแสความเจ็บปวดรุนแรงไปยังสมองโดยไม่มีตัวกรอง นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ ที่พบได้น้อยกว่า เช่น เนื้องอกไปกดทับ หรือโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง แต่กรณีที่เกิดจากหลอดเลือดกดทับพบได้บ่อยที่สุดในผู้สูงอายุ

ลักษณะอาการเด่นชัดที่สังเกตได้ด้วยตัวเอง

• อาการปวดแปลบ: รู้สึกเหมือนโดนเข็มแทง มีกระแสไฟฟ้าช็อต หรือไฟไหม้อย่างรุนแรงที่บริเวณใบหน้าข้างใดข้างหนึ่ง
• ระยะเวลาการปวด: อาการจะเกิดขึ้นฉับพลันและหายไปเองอย่างรวดเร็ว กินเวลาแค่ไม่กี่วินาทีถึงสองนาที แต่สามารถเกิดขึ้นซ้ำๆ ติดต่อกันหลายครั้งในหนึ่งวัน
• สิ่งกระตุ้นอาการ: การเคี้ยวอาหาร การแปรงฟัน การพูดคุย การโกนหนวด การแต่งหน้า หรือการโดนลมเย็นที่ใบหน้า
• ไม่มีอาการชา: ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะยังมีความรู้สึกรับสัมผัสปกติบนใบหน้า ช่วงที่ไม่มีอาการปวดก็จะไม่รู้สึกผิดอะไรเลย

วิธีรักษาจากแพทย์เพื่อความสงบของเส้นประสาท

เมื่อตรวจวินิจฉัยแน่ชัดแล้วว่าอาการปวดหน้าไม่ได้มาจากฟันหรือไซนัส แพทย์จะเริ่มจากการรักษาด้วยยา ซึ่งไม่ใช่ยาแก้ปวดธรรมดาอย่างพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟน แต่เป็นยากลุ่มกันชักหรือยาคลายกล้ามเนื้อเฉพาะทางที่มีฤทธิ์ระงับการทำงานที่ไวเกินไปของเส้นประสาท ช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการปวดลงได้ดีมากในผู้ป่วยส่วนใหญ่

เมื่อใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้น ทางเลือกการผ่าตัดคืออะไร

หากกินยาในปริมาณที่เหมาะสมแล้วอาการยังไม่ทุเลา หรือยามีผลข้างเคียงมากจนทนไม่ไหว แพทย์อาจพิจารณาแนวทางอื่น เช่น การฉีดยาชาเพื่อบล็อกเส้นประสาท การใช้รังสีรักษา หรือการผ่าตัดย้ายเส้นเลือดที่กดทับเส้นประสาทออกไป ซึ่งเป็นการรักษาที่ตรงจุดและช่วยให้อาการหายขาดได้ในระยะยาว สำหรับใครที่มีอาการปวดแปลบที่หน้าซ้ำๆ แนะนำให้เข้ามาปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านระบบประสาทเพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง จะได้รักษาได้อย่างตรงจุดและไม่ต้องทนทรมานอีกต่อไป