ผลเลือดตรวจตับขึ้นสูงหมายความว่าอย่างไร หมอมีคำตอบ

เวลาที่คนไข้เดินถือซองผลตรวจสุขภาพประจำปีเข้ามาในห้องตรวจ แล้วเปิดดูหน้าผลเลือด หลายคนมักจะใจหายวาบเมื่อเห็นตัวเลขย่อมนุษย์ประหลาดอย่าง AST หรือ ALT พุ่งสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน บางคนเพิ่งไปกินบุฟเฟต์ปิ้งย่างหรือดื่มสังสรรค์มาเมื่อคืน ก็พาล การตรวจระดับเอนไซม์ตับ กลายเป็นเรื่องที่ทำให้กังวลใจว่าตับกำลังพังหรือเปล่า วันนี้หมอขอชวนมาทำความเข้าใจเรื่องนี้แบบสบายๆ เหมือนนั่งคุยกันที่ห้องตรวจครับว่าตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรเราบ้าง

ตับกำลังส่งสัญญาณเตือนอะไร เมื่อค่าเอนไซม์พุ่งสูงขึ้น?

เวลาที่เราพูดถึง การตรวจระดับเอนไซม์ตับ ในเลือด จริงๆ แล้วเราไม่ได้กำลังตรวจดูว่าตับทำงานเก่งแค่ไหน แต่เรากำลังแอบดูว่าเซลล์ตับกำลังบาดเจ็บหรืออักเสบอยู่หรือเปล่า เพราะเจ้าเอนไซม์หลักๆ อย่าง AST และ ALT ปกติแล้วมันจะแอบอยู่ข้างในเซลล์ตับครับ เปรียบเสมือนเฟอร์นิเจอร์ในบ้าน แต่พอตับเริ่มอักเสบ โดนทำร้าย หรือเซลล์ตับแตกออก เจ้าเอนไซม์พวกนี้เลยรั่วไหลออกมาลอยอยู่ในกระแสเลือด เวลาเจาะเลือดตรวจก็เลยเจอตัวเลขสูงขึ้นนั่นเอง

ตัวเลข AST และ ALT ต่างกันอย่างไร และบอกอะไรเราได้บ้าง?

ในชุด การตรวจระดับเอนไซม์ตับ เรามักจะเจอตัวละครหลักอยู่สองตัวที่หมอต้องดูคู่กันเสมอ

• ALT (Alanine Aminotransferase): ตัวนี้ค่อนข้างรักสงบและรักตับเป็นพิเศษ พบในตับเป็นหลัก ถ้าตัวนี้สูง แปลว่าเซลล์ตับกำลังอักเสบหรือบาดเจ็บโดยตรง ชัดเจนว่ามาจากตับแน่นอน
• AST (Aspartate Aminotransferase): ตัวนี้รักอิสระกว่าหน่อย เพราะนอกจากจะมีในตับแล้ว ยังแอบไปอยู่ในหัวใจ กล้ามเนื้อลาย และไตด้วย ดังนั้นถ้า AST สูง อาจจะต้องมาดูต่อว่ามาจากตับจริงไหม หรือเพิ่งไปออกกำลังกายหนักๆ มา

ไม่ใช่แค่เหล้าและยา พฤติกรรมแบบไหนบ้างที่ทำให้ตับอักเสบเงียบๆ?

หลายคนเถียงหมอทันทีว่า หนูไม่ได้ดื่มเหล้า ไม่สูบบุหรี่ ทำไมผล การตรวจระดับเอนไซม์ตับ ถึงสูงล่ะ หมอต้องบอกเลยว่าสมัยนี้สาเหตุอันดับหนึ่งไม่ได้มาจากแอลกอฮอล์แล้วครับ แต่มาจากภาวะไขมันพอกตับ ซึ่งสัมพันธ์กับน้ำหนักตัวที่เกิน ไขมันในเลือดสูง หรือการชอบกินของหวาน ชานมไข่มุก และแป้งขัดสี นอกจากนี้ การกินยาแก้ปวดบางชนิด อาหารเสริม หรือสมุนไพรบางประเภทติดต่อกันนานเกินไป ก็ทำให้ตับทำงานหนักจนเอนไซม์รั่วออกมาได้เช่นกัน

เตรียมตัวอย่างไรก่อนมาเจาะเลือดเช็กตับให้ได้ผลที่แม่นยำ?

เพื่อให้ผล การตรวจระดับเอนไซม์ตับ ออกมาสะท้อนความจริงมากที่สุด หมอแนะนำให้งดน้ำงดอาหารอย่างน้อย 8 ถึง 12 ชั่วโมงก่อนเจาะเลือด ที่สำคัญคือคืนก่อนวันตรวจควรนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหักโหม และงดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างน้อย 24 ถึง 48 ชั่วโมง เพราะสิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้ค่าเอนไซม์ตับกระโดดสูงขึ้นชั่วคราว จนทำให้แพทย์และตัวคนไข้เองตกใจโดยใช่เหตุ

ค่าเอนไซม์ตับสูงแค่ไหน ถึงควรเริ่มกังวลและรีบปรึกษาแพทย์?

ถ้าผล การตรวจระดับเอนไซม์ตับ สูงกว่าเกณฑ์ปกติเพียงเล็กน้อย เช่น เกินมานิดหน่อย ส่วนใหญ่หมอจะนัดมาตรวจซ้ำในอีกไม่กี่สัปดาห์ต่อมา พร้อมกับปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต แต่ถ้าตัวเลขพุ่งสูงขึ้นมากๆ เกินสองหรือสามเท่าขึ้นไป หรือมีอาการร่วม เช่น ตัวเหลือง ตาเหลือง ปวดแน่นชายโครงขวา ปัสสาวะสีเข้มเหมือนชาเขียว แบบนี้ชะล่าใจไม่ได้เด็ดขาดครับ ต้องให้แพทย์อัลตราซาวด์ตับหรือตรวจไวรัสตับอักเสบเพิ่มเติมทันทีเพื่อความปลอดภัยครับ