ความผิดปกติของสารสื่อประสาทในสมอง: เมื่อสมองสื่อสารกันติดขัด

ทำไมจู่ๆ ถึงรู้สึกไม่เหมือนเดิม สารสื่อประสาทคืออะไรกันแน่

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการนอนไม่หลับ อารมณ์แปรปรวน หรือไม่มีสมาธิ ทั้งที่ในชีวิตประจำวันไม่มีเรื่องอะไรมากระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะอธิบายให้ฟังคือเรื่องของสารเคมีในสมอง หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าสารสื่อประสาท หากเปรียบสมองเป็นเครือข่ายอินเทอร์เน็ตที่เชื่อมต่อกัน สารเหล่านี้ก็คือตัวนำสัญญาณที่ช่วยให้ข้อมูลวิ่งไปถึงกันได้อย่างรวดเร็ว เมื่อไหร่ก็ตามที่ความผิดปกติของสารสื่อประสาทในสมองเกิดขึ้น การส่งข้อมูลเหล่านั้นย่อมติดขัด เหมือนสัญญาณอินเทอร์เน็ตที่อืดหรือขาดๆ หายๆ จนส่งผลกระทบต่อทั้งร่างกายและจิตใจ

สัญญาณเตือนจากสมองเมื่อสารเคมีไม่สมดุล

อาการแสดงออกของสารสื่อประสาทที่ไม่สมดุลนั้นหลากหลายมาก ขึ้นอยู่กับว่าสารชนิดไหนที่ขาดหายหรือเกินมาจนผิดปกติ โดยส่วนใหญ่มักมีสัญญาณเตือนดังนี้

• อารมณ์ดิ่งเศร้า หดหู่ หรือวิตกกังวลโดยไม่มีเหตุผลที่แน่ชัด
• มีปัญหาเรื่องการนอน ทั้งนอนไม่หลับ หรือนอนเท่าไหร่ก็ไม่รู้สึกสดชื่น
• สมาธิสั้นลง จดจ่อกับงานตรงหน้าไม่ได้
• ความจำถดถอย ขี้ลืมผิดปกติ
• อาการทางกายที่หาสาเหตุทางระบบอื่นไม่พบ เช่น ปวดศีรษะเรื้อรัง หรืออ่อนเพลียตลอดเวลา

เบื้องหลังความผิดปกติของสารสื่อประสาทเกิดจากอะไร

ความสมดุลของสารสื่อประสาทถูกควบคุมด้วยหลายปัจจัย ไม่ใช่แค่เรื่องของพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว แต่มักเกิดจากปัจจัยร่วมกันหลายประการ

ไลฟ์สไตล์และการพักผ่อนที่ส่งผลต่อเคมีสมอง

การพักผ่อนไม่เพียงพอเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้การหลั่งสารอย่างเซโรโทนินและโดพามีนผิดปกติ การนอนน้อยทำให้สมองเข้าสู่สภาวะเครียด ส่งผลให้สารสื่อประสาทที่ช่วยเรื่องความสุขและการควบคุมอารมณ์ถูกผลิตออกมาได้ไม่เต็มที่

ความเครียดสะสมตัวร้ายที่ทำลายระบบสมอง

เมื่อเราเครียดเรื้อรัง ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลออกมามากเกินไป ซึ่งเจ้าฮอร์โมนตัวนี้จะเข้าไปขัดขวางการทำงานของสารสื่อประสาทที่ช่วยให้เราสงบและมีความสุข ทำให้วงจรเคมีในสมองปั่นป่วนจนคุมอารมณ์ตัวเองได้ยากขึ้น

วิธีฟื้นฟูให้สารสื่อประสาทกลับมาทำงานปกติ

ข่าวดีคือสมองของเรามีความสามารถในการปรับตัวได้ หากเราดูแลอย่างถูกวิธี สารสื่อประสาทมักจะกลับมาสู่จุดสมดุลได้เอง หรือหากอาการรุนแรง การใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์จะช่วยประคองให้ระบบกลับมาทำงานได้เป็นปกติ

• ปรับสมดุลการนอนหลับให้เป็นเวลาและเพียงพอเพื่อให้สมองได้ซ่อมแซมตัวเอง
• เลือกรับประทานอาหารที่มีสารตั้งต้นของสารสื่อประสาท เช่น โปรตีนจากถั่ว ปลา และผักใบเขียว
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งถือเป็นยาธรรมชาติชั้นดีในการกระตุ้นการหลั่งสารแห่งความสุข
• ปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความจำเป็นในการใช้ยาปรับสมดุลสารเคมีหากอาการส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

การเข้าใจว่าร่างกายไม่ใช่เครื่องจักรที่เดินเครื่องได้ตลอดเวลาโดยไม่ต้องการการดูแล จะช่วยให้คุณยอมรับและหันมาใส่ใจดูแลสมองได้ดีขึ้น หากรู้สึกว่าตัวเองเริ่มควบคุมอารมณ์หรือสมาธิได้ยาก การเข้ามาคุยกับหมอเพื่อหาแนวทางแก้ไขตั้งแต่เนิ่นๆ เป็นทางออกที่ปลอดภัยและดีที่สุดเสมอ