ความผิดปกติของสารสื่อประสาทในสมอง: เมื่อสารเคมีในใจเสียสมดุล เราจะรับมืออย่างไร

สารสื่อประสาทคืออะไร ทำไมถึงสำคัญกับอารมณ์เรานัก?

หลายคนมักถามหมอเวลาที่รู้สึกหดหู่ นอนไม่หลับ หรือกังวลจนคุมไม่อยู่ว่า เกิดอะไรขึ้นกับสมองกันแน่ คำตอบที่เข้าใจง่ายที่สุดคือ ในสมองของเรามีระบบส่งข้อความเล็กๆ ที่เรียกว่า สารสื่อประสาท ทำหน้าที่เหมือนบุรุษไปรษณีย์คอยส่งข่าวสารระหว่างเซลล์ประสาท เพื่อควบคุมอารมณ์ ความคิด และการทำงานของร่างกาย

เมื่อไหร่ก็ตามที่ระบบนี้เกิด ความผิดปกติของสารสื่อประสาทในสมอง ไม่ว่าจะด้วยการผลิตที่น้อยเกินไป หรือการรับส่งที่ไม่ราบรื่น ผลลัพธ์ที่ตามมาคือความแปรปรวนทางอารมณ์ที่คุณกำลังเผชิญอยู่นั่นเอง

สารสื่อประสาทตัวหลักที่มีผลต่อความสุขและความทุกข์

ในร่างกายเรามีสารหลายชนิด แต่มีกลุ่มหลักๆ ที่หมอมักพูดถึงบ่อยเมื่อคนไข้มาปรึกษาเรื่องสุขภาพจิต ได้แก่

• เซโรโทนิน (Serotonin): เปรียบเสมือนตัวควบคุมความสุขและความสงบ ถ้าตัวนี้ต่ำ เราจะรู้สึกเศร้า หงุดหงิด หรือนอนหลับยาก
• โดพามีน (Dopamine): สารแห่งรางวัลที่ทำให้เรารู้สึกมีพลังและอยากทำกิจกรรมต่างๆ แต่ถ้าไม่สมดุลอาจทำให้หมดไฟ หรือขาดสมาธิ
• นอร์เอพิเนฟริน (Norepinephrine): เกี่ยวข้องกับการตอบสนองต่อความเครียด ถ้าหลั่งมากเกินไปจะทำให้ใจสั่น กังวล หรือตื่นตระหนกตลอดเวลา

สัญญาณเตือนเมื่อสมองเริ่มส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าสารสื่อประสาทกำลังมีปัญหา? อาการเหล่านี้มักปรากฏให้เห็นในชีวิตประจำวัน หากคุณมีอาการเหล่านี้ต่อเนื่องยาวนาน ควรเริ่มสังเกตตัวเองให้ดี

• รู้สึกเศร้า ดิ่ง หรือหมดหวังโดยไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน
• ความจำหรือสมาธิเริ่มถดถอย จดจ่อกับงานตรงหน้าไม่ได้
• วงจรการนอนรวนไปหมด เช่น นอนไม่หลับทั้งที่เพลีย หรือนอนเท่าไหร่ก็ไม่สดชื่น
• มีความกังวลเกินเหตุ หรือตื่นตระหนกกับเรื่องเล็กน้อย

ปรับสมดุลสมองด้วยวิถีธรรมชาติก่อนพึ่งยา

การแก้ไข ความผิดปกติของสารสื่อประสาทในสมอง ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นด้วยการใช้ยาเสมอไป หากอาการยังอยู่ในระดับเริ่มต้น การปรับไลฟ์สไตล์สามารถช่วยสร้างสมดุลให้สารเคมีเหล่านี้ได้

นอนหลับให้เป็นเวลา

สมองต้องการเวลาซ่อมแซมตัวเอง การนอนที่เพียงพอคือหัวใจสำคัญในการสร้างเซโรโทนินและโดพามีนให้กลับมาอยู่ในระดับปกติ

ขยับร่างกายบ้าง

การออกกำลังกายช่วยกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารแห่งความสุขออกมาตามธรรมชาติ เพียงเดินเร็วๆ วันละ 30 นาที ก็ช่วยให้สารเคมีในสมองไหลเวียนได้ดีขึ้นมากแล้ว

เลือกอาหารให้ถูกประเภท

โปรตีนคุณภาพดี ไขมันดี และผักใบเขียว มีสารอาหารที่เป็นวัตถุดิบในการผลิตสารสื่อประสาท การกินอาหารครบ 5 หมู่จึงไม่ใช่เรื่องเกินจริงในการดูแลสุขภาพใจ

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเพื่อการรักษาเชิงลึก?

หากคุณลองปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแล้ว แต่อาการยังไม่ดีขึ้น หรือกระทบต่อการทำงานและการใช้ชีวิตประจำวัน หมออยากให้มองว่าการไปพบแพทย์ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่เป็นการหาเครื่องมือช่วยปรับจูนสมองให้กลับมาทำงานได้อย่างปกติ ในบางกรณี การใช้ยาที่เข้าไปปรับสมดุลสารสื่อประสาทโดยตรงจะช่วยให้คนไข้กลับมาใช้ชีวิตได้เหมือนเดิมเร็วยิ่งขึ้น