แก้ปัญหาท้องผูกและภาวะถ่ายอุจจาระลำบากด้วยความเข้าใจจากหมอ

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยความอึดอัดแน่นท้อง นั่งเบ่งนานจนเหนื่อยแต่ก็ยังไม่หมดความรู้สึกเหมือนอุจจาระยังค้างอยู่ ปัญหาเรื่องภาวะถ่ายอุจจาระลำบากหรือมีอาการท้องผูกไม่ใช่เรื่องเล็กที่ปล่อยไว้แล้วจะหายไปเองครับ ยิ่งปล่อยไว้นาน ร่างกายยิ่งสะสมของเสียจนพาลทำให้ปวดหัว อารมณ์เสีย และผิวพรรณหมองคล้ำตามไปด้วย วันนี้หมอเลยอยากชวนมาคุยกันแบบสบายๆ ถึงสาเหตุและวิธีแก้ปัญหาเหล่านี้อย่างยั่งยืนจากต้นตอครับ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่เรียกว่าท้องผูกตัวจริง

เวลาพูดถึงเรื่องการขับถ่าย หลายคนเข้าใจผิดว่าต้องเข้าห้องน้ำทุกวันถึงจะปกติ ความจริงแล้วความถี่ในการถ่ายของแต่ละคนไม่เท่ากันครับ บางคนถ่ายวันละครั้ง บางคนวันเว้นวันก็ถือว่าปกติ ถ้าอุจจาระนิ่มและไม่ต้องออกแรงเบ่งมาก แต่ถ้าเข้าเกณฑ์เหล่านี้ เริ่มแปลว่าเรากำลังเจอภาวะถ่ายอุจจาระลำบากหรือมีอาการท้องผูกแล้วครับ

• ความถี่ในการขับถ่ายลดลงเหลือน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์
• เวลาเข้าห้องน้ำต้องออกแรงเบ่งมากๆ ทุกครั้ง
• ลักษณะอุจจาระแข็งเป็นก้อนแห้ง หรือเป็นเม็ดเล็กๆ เหมือนขี้แพะ
• มีความรู้สึกว่าถ่ายไม่สุด เหมือนยังมีอะไรค้างอยู่ข้างใน
• ต้องใช้ตัวช่วย เช่น ใช้มือช่วยดัน หรือใช้นิ้วควักออกในบางครั้ง

ทำไมจู่ๆ ถึงถ่ายยาก เกิดจากอะไรกันแน่

ลำไส้ของเราทำงานเหมือนท่อระบายน้ำครับ ถ้าไม่มีตัวผลักดันที่ดี ท่อก็อุดตันได้ง่าย สาเหตุส่วนใหญ่ที่หมอพบบ่อยในคนไข้ มักมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันมากกว่าโรคประจำตัวครับ

พฤติกรรมในชีวิตประจำวันที่ทำให้ลำไส้ขี้เกียจ

การกินอาหารที่มีกากใยน้อยเกินไป เช่น เน้นเนื้อสัตว์แป้งและน้ำตาลแต่น้อยผักผลไม้ คือตัวการสำคัญ นอกจากนี้การดื่มน้ำน้อยเกินไปทำให้ร่างกายต้องดูดน้ำกลับจากกากอาหารในลำไส้ทำให้อุจจาระแห้งแข็ง รวมถึงพฤติกรรมชอบอั้นอุจจาระเวลาเร่งรีบในตอนเช้า นานวันเข้าประสาทรับความรู้สึกที่ลำไส้ใหญ่จะด้านชา ส่งสัญญาณเตือนช้าลงทำให้ไม่อยากเข้าห้องน้ำ

โรคบางชนิดและยาที่แอบขโมยการเคลื่อนตัวของลำไส้

ในบางคน ภาวะถ่ายอุจจาระลำบากหรือมีอาการท้องผูก อาจเกิดจากผลข้างเคียงของการกินยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ ยาลดกรดที่มีส่วนผสมของอะลูมิเนียม หรือยารักษาโรคซึมเศร้า รวมถึงโรคทางกายบางอย่าง เช่น ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ หรือโรคระบบประสาท

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ลำไส้กลับมาทำงานเองได้

การพึ่งพายาระบายติดต่อกันนานๆ ไม่ใช่ทางออกที่ดีครับ เพราะจะทำให้ลำไส้ชินและขี้เกียจกว่าเดิม หมอแนะนำให้เริ่มจากการปรับสมดุลจากข้างในด้วยวิธีธรรมชาติเหล่านี้ครับ

เพิ่มไฟเบอร์และน้ำให้ถูกจังหวะ: กินผักผลไม้สดธัญพืชไม่ขัดสีให้มากขึ้น พร้อมกับจิบน้ำเปล่าอุณหภูมิห้องให้ได้อย่างน้อย 1.5 ถึง 2 ลิตรต่อวัน น้ำจะช่วยอุ้มน้ำในกากใยทำให้อุจจาระนิ่มลง

ฝึกกิจวัตรการเข้าห้องน้ำเวลาเดิม: พยายามฝึกนั่งห้องน้ำช่วงเวลาเดิมทุกวัน เช่น หลังตื่นนอนตอนเช้าหรือหลังมื้ออาหาร แม้จะไม่ปวดก็ให้นั่งรอสัก 10 ถึง 15 นาที เพื่อให้ร่างกายจดจำนาฬิกาชีวิตใหม่

ขยับร่างกายเพื่อปลุกำไส้: การออกกำลังกายเบาๆ เช่น การเดินเร็ว โยคะ หรือการนวดหน้าท้องวนตามเข็มนาฬิกา จะช่วยกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ใหญ่ได้ดีมากครับ

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบมาหาหมอ

โดยทั่วไปอาการท้องผูกมักดีขึ้นได้หากปรับเปลี่ยนพฤติกรรม แต่ถ้าใครมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย หมอแนะนำให้มาตรวจอย่างละเอียดเพื่อความปลอดภัยครับ

• มีเลือดสดปนออกมากับอุจจาระ หรืออุจจาระมีสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย
• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ แบบไม่ได้ตั้งใจลดความอ้วน
• ปวดท้องน้อยเรื้อรัง หรือท้องอืดแน่นจนกินอะไรไม่ลง
• อาการท้องผูกเกิดขึ้นฉับพลันในผู้สูงอายุที่ไม่เคยท้องผูกมาก่อน

การดูแลลำไส้ให้แข็งแรงต้องอาศัยเวลาและความสม่ำเสมอครับ ค่อยๆ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทีละนิด เริ่มต้นจากการดื่มน้ำให้มากขึ้นและกินผักในทุกมื้ออาหาร ลำไส้ของเราก็จะกลับมาทำงานได้อย่างราบรื่นและมีความสุขในการขับถ่ายอีกครั้งครับ