รู้จัก มะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง ภัยเงียบที่เริ่มต้นจากเรื่องเล็กๆ ในตับ

ตับและท่อน้ำดีทำงานกันอย่างไร ทำไมถึงเกิดมะเร็งได้

หลายคนอาจจะคุ้นเคยกับโรคตับแข็งหรือไขมันพอกตับ แต่พอได้ยินคำว่ามะเร็งท่อน้ำดี หลายคนมักจะงว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร ในร่างกายของเรา ตับทำหน้าที่ผลิตน้ำดีเพื่อช่วยย่อยไขมัน โดยจะมีท่อเล็กๆ ทำหน้าที่เหมือนท่อประปา คอยลำเลียงน้ำดีจากตับไปเก็บไว้ที่ถุงน้ำดีและปล่อยลงสู่ลำไส้เล็ก

เมื่อท่อเหล่านี้เกิดการระคายเคืองหรืออักเสบซ้ำแล้วซ้ำเล่า เปรียบเสมือนกำแพงท่อประปาที่ถูกกัดกร่อนนานวันเข้า เซลล์บริเวณนั้นก็จะเริ่มซ่อมแซมตัวเองผิดเพี้ยนไป กลายสภาพเป็นเซลล์อﺑnormal หรือเซลล์มะเร็งในที่สุด ซึ่งนี่คือที่มาของ มะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบรเรื้อรัง ที่เราต้องทำความเข้าใจกันวันนี้

สัญญาณเตือนจากร่างกาย เมื่อท่อน้ำดีเริ่มส่งเสียงร้อง

ปัญหาใหญ่ของโรคนี้คือ ในช่วงแรกมักจะไม่มีอาการอะไรเลย หรือมีอาการคล้ายโรคกระเพาะอาหารอักเสบ ทำให้หลายคนชะล่าใจ กว่าจะรู้ตัวอีกที ก้อนเนื้อก็อาจจะไปขวางทางเดินน้ำดีเสียแล้ว มาดูกกันว่าอาการแบบไหนที่แปลว่าท่อน้ำดีกำลังมีปัญหา

• ตัวเหลืองตาเหลือง: อาการนี้เด่นชัดที่สุด เกิดจากน้ำดีไหลผ่านไม่ได้ จึงย้อนกลับเข้ากระแสเลือด
• ปัสสาวะมีสีเข้มเหมือนชาแก่ๆ: แม้จะดื่มน้ำเยอะ แต่สีปัสสาวะก็ยังเข้มผิดปกติ
• อุจจาระมีสีซีด: เนื่องจากน้ำดีไม่สามารถไหลลงไปย้อมสีอุจจาระในลำไส้ได้
• แน่นท้อง จุกเสียดใต้ชายโครงขวา: อาการนี้มักเข้าใจผิดว่าเป็นโรคกระเพาะหรือกรดไหลย้อน
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลดฮวบ: ร่างกายซูบผอมลงอย่างรวดเร็วโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

สาเหตุและพฤติกรรมเสี่ยง ที่ทำให้ท่อน้ำดีอักเสบไม่ยอมหาย

ความจริงแล้ว ท่อน้ำดีไม่ได้อักเสบขึ้นมาเองลอยๆ แต่มักมีตัวการสำคัญที่คอยกระตุ้นซ้ำๆ ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ซึ่งในบ้านเรา ปัจจัยเหล่านี้พบได้บ่อยกว่าที่คิด

พฤติกรรมการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ โดยเฉพาะปลาน้ำจืดที่มีเกล็ด ซึ่งเป็นพาหะของพยาธิใบไม้ในตับ ถือเป็นสาเหตุหลักอันดับต้นๆ เมื่อพยาธิเข้าไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดี มันจะคอยดูดกินอาหารและปล่อยสารระคายเคือง ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังนานนับปี นอกจากนี้ โรคท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรังบางชนิดจากภูมิคุ้มกัน หรือภาวะท่อน้ำดีตีบตันแต่กำเนิด ก็เพิ่มความเสี่ยงนี้ได้เช่นกัน

ตรวจวินิจฉัยอย่างไรให้เจอตั้งแต่ยังเป็นน้อย

ถ้ามาด้วยอาการตัวเหลืองตาเหลืองแล้ว หม่อมักจะเริ่มจากการเจาะเลือดดูการทำงานของตับและค่าน้ำดี ร่วมกับการอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อดูว่าท่อน้ำดีมีการขยายตัวหรือมีก้อนเนื้ออุดตันหรือไม่

ในกรณีที่ต้องการความละเอียดมากขึ้น การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือการส่องกล้องตรวจท่อน้ำดีและตับอ่อน จะช่วยให้เห็นภาพความผิดปกติภายในท่อได้อย่างชัดเจน เหมือนกับการส่องกล้องเข้าไปสำรวจท่อประปาที่มีรอยรั่วหรือสิ่งอุดตัน ทำให้วางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำ

วิธีดูแลรักษาและการป้องกันไม่ให้ท่อน้ำดีอักเสบ

การรักษามะเร็งท่อน้ำดีขึ้นอยู่กับระยะโรคเป็นหลัก หากตรวจพบตั้งแต่เนิ่นๆ การผ่าตัดเอาก้อนเนื้อและท่อน้ำดีส่วนที่เสียหายออกคือโอกาสหายที่สูงที่สุด แต่หากก้อนเนื้อมีขนาดใหญ่หรือลุกลามแล้ว การรักษาจะเน้นไปที่การระบายน้ำดีร่วมกับการให้ยาเคมีบำบัดเพื่อประคับประคองอาการ

สำหรับวิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม หลีกเลี่ยงการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ ต้มหรือปรุงให้สุกสะอาดทุกครั้งเพื่อตัดวงจรพยาธิใบไม้ในตับ และหากมีอาการปวดท้องเรื้อรังใต้ชายโครงขวา หรือมีภาวะดีซ่าน ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสสาเหตุที่แท้จริง อย่าปล่อยให้อาการเรื้อรังจนกลายเป็นเรื่องใหญ่