วิธีทำแผลและดูแลแผลสดที่บ้านให้หายไว ไม่ทิ้งรอย จากปากหมอเอง

แผลสดที่บ้าน: ทำความเข้าใจธรรมชาติของแผลก่อนเริ่มทำความสะอาด

เวลาที่เกิดอุบัติเหตุมีแผลถลอก แผลมีดบาด หรือแผลลึก สิ่งแรกที่หลายคนตกใจคือกลัวแผลติดเชื้อจนรีบหาซื้อยาใส่แผลสารพัดมาทา แต่ในความเป็นจริงแล้ว ร่างกายของเรามีระบบซ่อมแซมตัวเองที่ยอดเยี่ยมมาก หน้าที่หลักของเราในฐานะคนดูแลแผลที่บ้าน ไม่ใช่การไปฆ่าเชื้อทุกอย่างบนแผล แต่เป็นการสร้างสภาพแวดล้อมที่สะอาดและชุ่มชื้นพอเหมาะ เพื่อให้เซลล์ผิวหนังใหม่เติบโตได้ดีที่สุด การให้ความรู้เรื่องการดูแลแผลด้วยตนเองที่บ้านจึงเริ่มต้นจากการเข้าใจว่าแผลแต่ละแบบต้องการการดูแลที่แตกต่างกัน

อุปกรณ์ทำแผลสามัญประจำบ้านที่จำเป็นต้องมี

ก่อนจะเริ่มล้างแผล มาเช็คดูกล่องยาที่บ้านกันก่อนว่ามีอุปกรณ์ครบถ้วนและถูกต้องตามหลักการแพทย์หรือไม่ เพราะการใช้อุปกรณ์ที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้แผลหายช้าลงได้

• น้ำเกลือปราศจากเชื้อสำหรับล้างแผล (Normal Saline 0.9%)
• สำลีและผ้าก๊อซปราศจากเชื้อ (Sterile Gauze)
• พลาสเตอร์ปิดแผลกันน้ำ หรือเทปทางการแพทย์
• แอลกอฮอล์และเบตาดีน (เก็บไว้ใช้ทารอบๆ ขอบแผลเท่านั้น ไม่ควรเทลงในเนื้อแผลสดโดยตรง)

ขั้นตอนการล้างแผลสดด้วยตัวเองแบบถูกวิธี

หลายคนยังมีความเข้าใจผิดว่าต้องล้างแผลแรงๆ หรือใช้แอลกอฮอล์เช็ดในแผลเพื่อให้สะอาด ซึ่งจริงๆ แล้วทำร้ายเนื้อเยื่อดีที่กำลังสร้างตัวขึ้นมา มาดูขั้นตอนที่ถูกต้องกัน

ล้างมือให้สะอาดและเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อม

ก่อนสัมผัสแผลทุกครั้ง ต้องล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาดอย่างน้อย 20 segundos หรือสวมถุงมือสะอาด เพื่อป้องกันไม่ให้แบคทีเรียจากมือเข้าไป การให้ความรู้เรื่องการดูแลแผลด้วยตนเองที่บ้าน เน้นย้ำเสมอว่าความสะอาดของมือคือด่านแรกที่สำคัญที่สุด

ใช้น้ำเกลือล้างสิ่งสกปรกออกจากแผล

ให้ใช้น้ำเกลือล้างแผลราดลงบนแผลโดยตรงเพื่อชะล้างคราบเลือด ฝุ่นละออง หรือสิ่งสกปรกออก หากมีเศษดินฝังแน่น ให้ใช้ผ้าก๊อซสะอาดชุบน้ำเกลือเช็ดเบาๆ ห้ามขัดถูแรงเด็ดขาดเพราะจะทำให้แผลฉีกขาดกว้างขึ้น

ซับแผลให้แห้งและปิดแผลด้วยผ้าก๊อซสะอาด

หลังจากล้างเสร็จ ให้ใช้ผ้าก๊อซแห้งปราศจากเชื้อซับบริเวณรอบๆ แผลเบาๆ จนแห้งสนิท จากนั้นปิดด้วยผ้าก๊อซหรือพลาสเตอร์เพื่อป้องกันฝุ่นละอองและแมลงวันตอม แต่ถ้าเป็นแผลถลอกตื้นๆ และแห้งดีแล้ว อาจปล่อยให้โดนอากาศบ้างเพื่อให้ตกสะเก็ดตามธรรมชาติ

ความเชื่อผิดๆ ที่พบบ่อยในการดูแลแผล

ในฐานะคนดูแลสุขภาพ มักจะเจอคำถามบ่อยครั้งเกี่ยวกับวิธีรักษาแผลแบบโบราณ เช่น การโรยผงยาปฏิชีวนะลงบนแผลสดโดยตรง ซึ่งในทางการแพทย์ไม่แนะนำเลย เพราะผงยาจะจับตัวกับหนองและเลือดกลายเป็นคราบแข็งขัดขวางการหายของแผล และอาจทำให้เกิดการแพ้หรือแผลเป็นนูนตามมาได้ เช่นเดียวกับการปล่อยให้แผลแห้งสนิทจนตกสะเก็ดหนาเตอะ ความจริงแล้วแผลที่ชุ่มชื้น (แต่ไม่แฉะจนเน่า) จะหายเร็วกว่าแผลที่ปล่อยให้แห้งกร้านถึงสองเท่า

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรไปหาหมอทันที

แม้ว่าจะดูแลแผลอย่างระมัดระวังแค่ไหน แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น แปลว่าแผลเริ่มมีปัญหาและควรมาพบแพทย์เพื่อรับยาปฏิชีวนะหรือการรักษาเพิ่มเติม

• รอยแดงรอบแผลเริ่มลามกว้างขึ้นเรื่อยๆ และมีอาการบวมร้อน
• มีหนองสีเหลืองหรือสีเขียวข้นไหลออกมาจากแผล และมีกลิ่นเหม็น
• อาการปวดแผลไม่ดีขึ้นเลยแม้จะผ่านมา 2 ถึง 3 วันแล้ว แถมยังปวดตุบๆ มากขึ้น
• มีไข้ร่วมด้วย รู้สึกหนสบหนาว หรืออ่อนเพลียไม่มีแรง