เจาะลึกวิธีตรวจข้อต่อด้วยเอกซเรย์และอัลตราซาวนด์ หมอพาดูข้างในว่าเป็นอะไรกันแน่

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาหาแล้วบอกว่า ปวดเข่า ปวดไหล่ หรือขยับนิ้วแล้วเจ็บ สิ่งแรกที่หมอมักจะถูกถามบ่อยๆ คือ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าข้างในมันพังไปถึงไหนแล้ว แค่การกดเจาะสำรวจภายนอกอาจยังบอกเรื่องราวทั้งหมดไม่ได้ครับ เพราะปัญหาที่ซ่อนอยู่ใต้ผิวหนังและกระดูก มักต้องการตัวช่วยดีๆ อย่างเครื่องมือทางการแพทย์มาช่วยส่องดูความจริง

การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพถ่ายรังสีและการอัลตราซาวนด์ข้อต่อ จึงเป็นเสมือนแว่นขยายวิเศษที่ทำให้หมอและคนไข้ได้เห็นภาพตรงกันว่า เกิดอะไรขึ้นกับข้อต่อของเรากันแน่ ทำไมถึงปวดเรื้อรังไม่หายสักที

เอกซเรย์แบบเดิม กับสิ่งที่หมออยากเห็นในกระดูก

เมื่อพูดถึงการตรวจ การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพถ่ายรังสี หรือที่เราเรียกติดปากว่าการเอกซเรย์ หลายคนจะนึกถึงภาพกระดูกสีขาวดำทันที ซึ่งวิธีนี้คือด่านแรกที่สำคัญและรวดเร็วที่สุดในการประเมินโครงสร้างกระดูก

เวลาที่หมอส่องดูภาพเอกซเรย์ หมไม่ได้มองแค่ว่ากระดูกหักหรือเปล่า แต่มองหาความเปลี่ยนแปลงที่ฟ้องอายุการใช้งานของข้อ เช่น ระยะห่างระหว่างข้อต่อที่แคบลง ซึ่งแปลว่ากระดูกอ่อนเริ่มสึกหรอ หรือร่องรอยของหินปูนและผิวข้อที่ไม่เรียบ สิ่งเหล่านี้ช่วยบอกได้ทันทีว่าอาการปวดข้อที่เป็นอยู่นั้นมาจากความเสื่อมตามวัย หรือมีภาวะข้ออักเสบเรื้อรังซ่อนอยู่หรือไม่

อัลตราซาวนด์ข้อต่อ เห็นลึกถึงเส้นเอ็นและเนื้อเยื่อที่เอกซเรย์มองไม่เห็น

แม้เอกซเรย์จะเก่งเรื่องกระดูก แต่ถ้าปัญหาอยู่ที่เส้นเอ็น กล้ามเนื้อ หรือเยื่อหุ้มข้อ เอกซเรย์จะมองไม่เห็นครับ ตรงนี้เองที่ การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพถ่ายรังสี แบบใช้คลื่นเสียงความถี่สูง หรืออัลตราซาวนด์ เข้ามามีบทบาทสำคัญมาก

การทำอัลตราซาวนด์ข้อต่อให้ความรู้สึกเหมือนเวลาที่คุณแม่ตั้งครรภ์แล้วหมอเอาเครื่องมา ตรวจ ดูน้องในท้อง หมอจะใช้เจลเย็นๆ ทาแล้วเอาหัวตรวจลูบไปตามบริเวณข้อที่มีอาการ เครื่องนี้จะส่งภาพเคลื่อนไหวแบบเรียลไทม์ขึ้นจอ ทำให้เราเห็นเส้นเอ็นที่ฉีกขาด ปัญหาน้ำในข้อที่บวมเป่ง หรือแม้แต่การอักเสบของถุงน้ำในข้อได้อย่างชัดเจนโดยไม่ต้องผ่าเปิดแผลเลยแม้แต่น้อย

เลือกวิธีไหนดี เอกซเรย์หรืออัลตราซาวนด์ถึงจะเหมาะกับอาการปวดข้อ

คนไข้หลายคนชอบถามว่า หมอครับ ตรวจทั้งทีทำไมไม่ทำอันเดียวให้จบไปเลย ต้องบอกว่าเครื่องมือสองชนิดนี้ทำหน้าที่คนละอย่างและเก่งกันคนละแบบครับ

• เลือกเอกซเรย์เมื่อ: สงสัยเรื่องกระดูก ข้อเสื่อม กระดูกงอก กระดูกหัก หรือมีอุบัติเหตุรุนแรงที่ข้อต่อ
• เลือกอัลตราซาวนด์เมื่อ: ปวดกล้ามเนื้อรอบข้อ เส้นเอ็นอักเสบ เอ็นไหล่ติด นิ้วล็อก หรือต้องการดูว่ามีน้ำสะสมในข้ออักเสบมากแค่ไหน

ในหลายๆ เคส หมอก็จะใช้ทั้งสองวิธีประกอบกันเพื่อให้ได้คำตอบที่แม่นยำที่สุด เพราะร่างกายของเรามีความซับซ้อน การมีข้อมูลที่รอบด้านย่อมช่วยให้การวางแผนรักษาง่ายและตรงจุดมากขึ้น

เตรียมตัวอย่างไรก่อนมาตรวจข้อต่อด้วยภาพถ่าย

การเตรียมตัวเพื่อรับการตรวจความเสียหายของข้อต่อนั้นไม่มีอะไรยุ่งยากเลยครับ ไม่ต้องงดน้ำงดอาหารเหมือนการเจาะเลือด สิ่งที่คนไข้ควรเตรียมตัวมีเพียงการสวมเสื้อผ้าที่ขยับสะดวก เพื่อให้หมอสามารถเข้าถึงบริเวณข้อต่อที่ต้องการตรวจได้ง่าย เช่น ถ้าปวดเข่า ควรสวมกางเกงขาสั้นหรือกางเกงที่พับขาขึ้นเหนือเข่าได้ง่าย

นอกจากนี้ หากมีฟิล์มเอกซเรย์หรือประวัติการรักษาเก่าจากที่อื่น ก็นำติดตัวมาให้หมอดูด้วยเสมอ เพราะประวัติเดิมจะช่วยให้เราเปรียบเทียบความเปลี่ยนแปลงของข้อต่อได้ชัดเจนยิ่งขึ้นว่า อาการมันแย่ลงหรือกำลังดีขึ้นจากการรักษาที่ผ่านมา

รู้เร็ว รักษาไว คืนความคล่องตัวให้ข้อต่อกลับมาใช้งานได้ปกติ

อาการปวดข้อไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ควรปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรังเพราะคิดว่าเดี๋ยวก็หายเอง การเข้ามาพบแพทย์เพื่อรับ การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพถ่ายรังสีและการอัลตราซาวนด์ข้อต่อ ตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้เราหยุดความเสียหายของข้อต่อได้ก่อนที่จะสายเกินแก้ เมื่อรู้ว่าปัญหาอยู่ตรงไหน การรักษาไม่ว่าจะเป็นการทานยา การทำกายภาพบำบัด หรือการฉีดยาเข้าข้อ ก็จะสามารถทำได้อย่างแม่นยำและเห็นผลลัพธ์ที่น่าพอใจครับ