เจาะลึกวิธีตรวจข้อต่อด้วยเอกซเรย์และอัลตราซาวนด์ หมอพาดูว่าข้างในเป็นอย่างไร

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาหาแล้วบอกว่า ปวดเข่า ปวดไหล่ หรือขยับข้อมือแล้วเจ็บแปลบ คำถามแรกที่หมอมักจะถามกลับไปคือ เจ็บมานานแค่ไหนแล้วและเวลาขยับมีเสียงดังกรอบแกรบร่วมด้วยไหม แต่ลำแค่การใช้มือกดตรวจคลำภายนอก บางทีมันอาจจะยังตอบไม่ได้ทั้งหมดว่าความเสียหายที่ซ่อนอยู่ข้างในข้อต่อมันไปถึงไหนแล้ว

นั่นจึงเป็นเหตุผลที่เราต้องอาศัยการตรวจวินิจฉัยด้วยภาพถ่ายรังสีและเทคโนโลยีการแพทย์สมัยใหม่เข้ามาช่วย เพื่อเปิดดูภาพข้างในข้อต่อเสมือนเรามีตาทิพย์ส่องเข้าไปดูความสึกหรอของกระดูกและเอ็น โดยไม่ต้องผ่าตัดให้เจ็บตัว

เอกซเรย์แบบเดิม กับความจริงที่เรามองเห็นที่กระดูก

เมื่อพูดถึงการตรวจด้วยภาพถ่ายรังสี หรือที่เรียกติดปากกันว่าการเอกซเรย์ นี่คือด่านแรกที่พวกเรานึกถึงเสมอ เพราะมันรวดเร็วและให้ภาพโครงสร้างกระดูกที่ชัดเจนมาก

เวลาที่หมอส่งคนไข้ไปเอกซเรย์ สิ่งที่เรากำลังมองหาคือช่องว่างระหว่างข้อต่อว่ามันแคบลงมากแค่ไหน ผิวของกระดูกมีความขรุขระ มีกระดูกงอกโผล่อออกมาตรงขอบข้อหรือเปล่า หรือมีร่องรอยการแตกหักจากอุบัติเหตุที่เพิ่งเกิดขึ้นหรือเรื้อรังมานาน

แต่ข้อจำกัดสำคัญของการเอกซเรย์คือ มันเห็นแต่กระดูกครับ ส่วนพวกเนื้อเยื่ออ่อน เส้นเอ็น กล้ามเนื้อ หรือน้ำในข้อ มันจะมองไม่เห็นเลย ภาพที่ออกมาจะเป็นสีขาวดำแบนๆ เหมือนเงาสะท้อน ซึ่งถ้าปัญหาของคนไข้อยู่ที่เส้นเอ็นอักเสบ การเอกซเรย์อย่างเดียวอาจจะตอบไม่ได้ทั้งหมด

อัลตราซาวนด์ข้อต่อ ตัวช่วยส่องดูเส้นเอ็นแบบเรียลไทม์

ถ้าเอกซเรย์เปรียบเสมือนการดูโครงสร้างบ้าน อัลตราซาวนด์ก็เหมือนกับการเดินสำรวจสายไฟและท่อน้ำภายในบ้านโดยละเอียดครับ

การตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูงหรืออัลตราซาวนด์ข้อต่อ เป็นอีกหนึ่งเครื่องมือที่หมอชอบใช้มากในปัจจุบัน เพราะมันปลอดภัย ไม่มีรังสี และที่สำคัญคือเราสามารถขยับข้อต่อของคนไข้ไปพร้อมๆ กับการมองหน้าจอได้เลย

หมอจะใช้หัวตรวจลูบไปตามบริเวณที่มีอาการปวด ทำให้เราเห็นภาพของเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ เยื่อหุ้มข้อ และถุงน้ำในข้อได้แบบสดๆ เราจะรู้ทันทีว่าเส้นเอ็นเส้นไหนกำลังบวม เส้นเอ็นไหนฉีกขาด หรือมีน้ำสะสมอยู่ในข้อต่อมากเกินไปหรือเปล่า ซึ่งช่วยให้เห็นปัญหาได้ชัดเจนขึ้นโดยไม่ต้องนอนเครื่อง MRI ราคาแพงเลย

เลือกตรวจแบบไหนดี ระหว่างเอกซเรย์กับอัลตราซาวนด์

คนไข้หลายคนชอบถามว่า หมอครับ/ค่ะ แล้วหน/ผม ควรตรวจอันไหนก่อนดี คำตอบคือมันไม่ได้ใช้แทนกัน แต่การตรวจวินิจฉัยด้วยภาพถ่ายรังสีและการทำอัลตราซาวนด์มักจะถูกนำมาใช้คู่กันมากกว่า เพื่อให้ได้ภาพที่สมบูรณ์แบบที่สุด

ถ้ามีอาการปวดข้อจากอุบัติเหตุ ขาพลิก ข้อเท้าแพลง หรือสงสัยเรื่องข้อเสื่อม หม่อมักจะเริ่มจากการเอกซเรย์ก่อนเพื่อดูความเสียหายของกระดูก แต่ถ้าปวดเรื้อรังที่หัวไหล่ ปวดศอก หรือข้อมืออักเสบจากการใช้งาน การทำอัลตราซาวนด์จะช่วยตอบโจทย์ได้ตรงจุดมากกว่า

เมื่อไหร่ที่ควรตัดสินใจมาให้หมอตรวจเช็กข้อต่อ

อาการปวดบางอย่างอาจจะแค่นั่งพักแล้วหายไป แต่ถ้ามีสัญญาณเตือนเหล่านี้ หมอแนะนำว่าควรเข้ามาตรวจอย่างละเอียดดีกว่าปล่อยไว้เรื้อรัง

• ข้อบวม แดง ร้อน: สัญญาณเตือนของการอักเสบรุนแรงหรืออาจมีโรคเกาท์ซ่อนอยู่
• ขยับข้อแล้วติด ขัด หรือมีเสียงดัง: บ่งบอกว่าผิวข้อเริ่มขรุขระหรือมีเศษกระดูกหลุดลอย
• กล้ามเนื้อรอบข้ออ่อนแรงลง: เพราะเจ็บจนไม่อยากขยับ ทำให้กล้ามเนื้อฝ่อลีบ
• ปวดเรื้อรังเกินสองสัปดาห์: แม้จะกินยาหรือทายาแล้วอาการก็ยังไม่ดีขึ้น

การรู้เท่าทันความเสียหายในข้อต่อตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้เราวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำ ไม่ว่าจะเป็นการปรับพฤติกรรม การทำกายภาพบำบัด หรือการฉีดยาเข้าข้อ เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตและขยับร่างกายได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง