ทำไมลูกวัย 9-12 เดือน ถึงต้องตรวจคัดกรองภาวะโลหิตจาง?

ช่วงวัย 9 ถึง 12 เดือนถือเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของการเจริญเติบโต หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกน้อยมาตรวจสุขภาพตามนัด หมอมักจะแนะนำให้เจาะเลือดเพื่อตรวจหาภาวะโลหิตจาง ซึ่งเป็นเรื่องที่ทำให้หลายบ้านกังวลใจ เพราะไม่อยากเห็นลูกต้องเจ็บตัวจากการเจาะเลือด แต่ในทางการแพทย์ การตรวจเลือดในช่วงนี้มีความสำคัญมากเพื่อดูว่าลูกได้รับธาตุเหล็กเพียงพอต่อการสร้างเม็ดเลือดแดงหรือไม่

ทำไมต้องตรวจเลือดในช่วงวัยนี้

ในช่วงทารกแรกเกิด ลูกน้อยจะมีธาตุเหล็กสะสมที่ได้รับมาจากแม่ติดตัวมาด้วย แต่เมื่อลูกอายุเข้าใกล้ 6 เดือน ธาตุเหล็กที่สะสมมาจะเริ่มลดลงอย่างรวดเร็ว ประกอบกับการที่ลูกเริ่มขยับตัวได้มากขึ้นและมีกิจกรรมเพิ่มขึ้น หากได้รับอาหารเสริมที่มีธาตุเหล็กไม่เพียงพอ หรือการดูดซึมธาตุเหล็กมีปัญหา ก็จะส่งผลให้ลูกเสี่ยงต่อภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก ซึ่งส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางสมองและภูมิคุ้มกันได้โดยตรง

ใครบ้างที่หมอจะแนะนำให้เจาะเลือดตรวจ

แนวทางการตรวจคัดกรองภาวะโลหิตจางในทารกอายุเก้าถึงสิบสองเดือน ไม่ได้จำเป็นต้องทำในเด็กทุกคน แต่หมอจะพิจารณาจากความเสี่ยงเป็นหลัก โดยเฉพาะเด็กกลุ่มที่:

• ทารกที่คลอดก่อนกำหนดหรือมีน้ำหนักตัวแรกเกิดน้อย
• ทารกที่ดื่มนมวัวสดปริมาณมากเกินไปก่อนวัยอันควร ซึ่งอาจทำให้เกิดการสูญเสียเลือดในทางเดินอาหารหรือขัดขวางการดูดซึมธาตุเหล็ก
• ทารกที่มีประวัติการกินอาหารที่ไม่หลากหลาย หรือขาดอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น เนื้อแดง ตับ หรือผักใบเขียว
• ทารกที่มีอาการซีด ดูอ่อนเพลีย หรือน้ำหนักตัวไม่ขึ้นตามเกณฑ์

ตรวจแล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าซีดหรือไม่

การตรวจที่นิยมใช้คือการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด หรือ CBC เพื่อดูระดับฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) หรือความเข้มข้นของเลือด หากผลเลือดอยู่ในเกณฑ์ต่ำกว่ามาตรฐานสำหรับเด็กวัยนี้ หมอจะพิจารณาสาเหตุเพิ่มเติม บางครั้งอาจต้องตรวจดูค่าความจุของเม็ดเลือดแดงและรูปร่างของเม็ดเลือด เพื่อแยกแยะว่าเกิดจากการขาดธาตุเหล็กจริงๆ หรือเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรม เช่น โรคธาลัสซีเมีย ซึ่งพบได้บ่อยในบ้านเรา

วิธีรักษาหากพบภาวะโลหิตจาง

ถ้าผลตรวจยืนยันว่าลูกมีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก หมอจะจ่ายยาเสริมธาตุเหล็กชนิดน้ำให้ลูกทานควบคู่ไปกับการปรับโภชนาการ โดยเน้นอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงและมีวิตามินซีช่วยในการดูดซึม สิ่งสำคัญคือต้องให้ลูกทานยาต่อเนื่องตามคำสั่งหมออย่างเคร่งครัด และกลับมาติดตามผลเลือดซ้ำตามนัด เพื่อให้มั่นใจว่าระดับเลือดกลับมาเป็นปกติและเพียงพอต่อการพัฒนาสมองของลูกน้อย

ดูแลลูกอย่างไรไม่ให้เสี่ยงภาวะโลหิตจาง

การป้องกันเป็นเรื่องที่ดีที่สุด พ่อแม่ควรเน้นการให้ลูกทานอาหารตามวัยที่เหมาะสมและครบ 5 หมู่ เมื่อเริ่มอาหารเสริมควรแทรกอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงเสมอ และหลีกเลี่ยงการให้ลูกดื่มนมวัวปริมาณมากแทนมื้ออาหารหลัก เพราะจะทำให้อิ่มจนไม่ยอมทานอาหารที่มีประโยชน์อื่นๆ ซึ่งเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ของภาวะซีดในเด็กเล็ก