โภชนาการสำหรับผู้ป่วยระหว่างการรักษา: กินอย่างไรให้ร่างกายฟื้นตัวเร็ว

ทำไมช่วงรักษาตัว การกินถึงสำคัญไม่แพ้การกินยา

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้แล้วมักได้ยินคำถามว่า กินอะไรได้บ้าง กินอะไรถึงจะหายเร็ว ในช่วงที่ร่างกายกำลังต่อสู้กับโรคหรืออยู่ในระหว่างการรักษา ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัด หรือการรับยาต่อเนื่อง ร่างกายของเราจะใช้พลังงานและสารอาหารมากกว่าปกติหลายเท่าตัว เพื่อซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอและสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาใหม่ หากเราปล่อยให้ร่างกายขาดสารอาหารเปรียบเสมือนรถที่น้ำมันหมดแต่ยังต้องวิ่งแข่ง ผลลัพธ์คือความเหนื่อยล้า ฟื้นตัวช้า และอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่ายขึ้น

หลักการกินสารอาหารให้ครบถ้วนเพื่อซ่อมแซมร่างกาย

การส่งเสริมสุขภาพโภชนาการสำหรับผู้ป่วยระหว่างการรักษาไม่ได้หมายถึงการกินเยอะๆ หรือกินของแพง แต่คือการกินให้ถูกสัดส่วนและครบกลุ่มสารอาหารหลักที่จำเป็น:

• โปรตีนคือหัวใจหลัก: โปรตีนทำหน้าที่เป็นอิฐบล็อกในการสร้างเนื้อเยื่อและซ่อมแซมแผล ควรเลือกเนื้อปลา ไข่ขาว อกไก่ หรือถั่วต่างๆ ที่ย่อยง่ายและให้กรดอะมิโนครบถ้วน
• พลังงานจากคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน: ร่างกายต้องการพลังงานเพื่อไม่ให้ไปดึงเอาโปรตีนมาเผาผลาญแทน ควรเน้นข้าวไม่ขัดสี ธัญพืช หรือฟักทอง เพื่อให้ระดับน้ำตาลในเลือดคงที่และได้รับกากใยอาหาร
• ไขมันดีที่จำเป็น: ไม่ควรตัดไขมันทิ้งทั้งหมด เพราะไขมันดีมีส่วนช่วยในการดูดซึมวิตามินและลดการอักเสบภายในร่างกาย เลือกใช้ไขมันจากปลาทะเล น้ำมันมะกอก หรือถั่วเปลือกแข็งในปริมาณที่เหมาะสม

รับมืออย่างไรเมื่อคนไข้เบื่ออาหารหรือกินได้น้อย

เป็นเรื่องปกติที่ผู้ป่วยระหว่างการรักษาจะมีอาการเบื่ออาหาร หรือรู้สึกว่ารสชาติอาหารเปลี่ยนไป ซึ่งหมออยากแนะนำวิธีจัดการง่ายๆ ดังนี้ครับ:

• แบ่งมื้อเล็กแต่กินบ่อย: แทนที่จะพยายามกินให้ครบสามมื้อใหญ่ ให้แบ่งเป็น 5-6 มื้อเล็กๆ เพื่อลดการจุกเสียดและให้ร่างกายดูดซึมสารอาหารได้ต่อเนื่อง
• เน้นอาหารที่กลืนง่ายและมีกลิ่นไม่แรง: อาหารจำพวกซุป โจ๊ก ข้าวต้ม หรือเมนูที่มีรสสัมผัสนุ่มจะช่วยให้กินได้ง่ายขึ้นในช่วงที่ร่างกายอ่อนเพลีย
• เครื่องดื่มเสริมพลังงาน: หากกินอาหารมื้อหลักได้ไม่มาก การเลือกดื่มนมโปรตีนสูงหรือเครื่องดื่มสูตรครบถ้วนสำหรับผู้ป่วยก็เป็นทางเลือกที่ดีในการเติมพลังงานระหว่างวัน

สิ่งที่ควรเลี่ยงเพื่อไม่ให้ร่างกายทรุดหนัก

การเลือกสิ่งที่ควรเลี่ยงก็สำคัญพอๆ กับการเลือกสิ่งที่ควรกิน:

• อาหารรสจัด: เค็มจัด หวานจัด หรือเผ็ดจัด อาจส่งผลต่อระบบย่อยอาหารและทำให้ร่างกายต้องทำงานหนักขึ้นในการขับของเสีย
• อาหารแปรรูปและของหมักดอง: มักมีโซเดียมสูงและสารกันเสียที่ไม่มีประโยชน์ต่อการฟื้นฟูร่างกาย ทั้งยังเสี่ยงต่อการติดเชื้อหากกระบวนการผลิตไม่สะอาดพอ
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์: ขัดขวางกระบวนการทำงานของยาและทำลายเซลล์ที่ร่างกายกำลังพยายามซ่อมแซม

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเรื่องอาหารการกิน

หากคนไข้มีอาการน้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็ว กินไม่ได้เลยติดต่อกันหลายวัน หรือมีอาการอาเจียนหลังรับประทานอาหาร แนะนำว่าอย่าปล่อยไว้ครับ ให้รีบปรึกษาทีมแพทย์หรือนักกำหนดอาหารประจำโรงพยาบาล เพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องได้รับสารอาหารทางสายยางหรือวิตามินเสริมเข้าเส้นเลือดหรือไม่ เพื่อให้การรักษาสามารถดำเนินต่อไปได้อย่างต่อเนื่องและปลอดภัยที่สุด