ภาวะรูเปิดกระเพาะอาหารส่วนปลายตีบตัน: เมื่อทางผ่านของอาหารมีปัญหา

รูเปิดกระเพาะอาหารส่วนปลายคืออะไรและทำไมถึงสำคัญ

ลองนึกภาพกระเพาะอาหารเป็นถังพักอาหารที่มีประตูทางออกอยู่ส่วนล่าง ซึ่งเราเรียกว่า รูเปิดกระเพาะอาหารส่วนปลาย หรือในทางแพทย์เรียกว่า Pylorus ประตูนี้มีหน้าที่สำคัญคือคอยกักเก็บอาหารให้คลุกเคล้ากับน้ำย่อยจนได้ที่ แล้วค่อยๆ เปิดให้กากอาหารผ่านลงสู่ลำไส้เล็กทีละน้อย

เมื่อเกิด ภาวะรูเปิดกระเพาะอาหารส่วนปลาย มีอาการตีบตัน อาหารที่กินเข้าไปจึงไม่สามารถผ่านลงสู่ลำไส้ได้ตามปกติ ส่งผลให้เกิดการสะสมและคั่งค้างอยู่ในกระเพาะอาหาร จนทำให้คนไข้รู้สึกไม่สบายตัวอย่างมาก

สัญญาณเตือนที่บอกว่าทางผ่านอาหารเริ่มตีบ

อาการเด่นชัดที่สุดที่ผมมักพบจากคนไข้ คือการอาเจียนออกมาเป็นเศษอาหารที่เพิ่งกินเข้าไปเมื่อหลายชั่วโมงก่อน หรือบางครั้งเป็นอาหารที่กินไปตั้งแต่เมื่อวานแต่ยังย่อยไม่หมด นอกจากนี้ยังมีอาการอื่นๆ ที่สังเกตได้ดังนี้

• แน่นท้อง อึดอัด เหมือนอาหารไม่ย่อยตลอดเวลา
• รู้สึกอิ่มเร็วผิดปกติ ทั้งที่กินไปได้เพียงนิดเดียว
• อาเจียนบ่อยครั้งหลังมื้ออาหาร โดยเฉพาะอาหารจำพวกกากใยที่ผ่านยาก
• น้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• มีอาการจุกเสียดแน่นบริเวณลิ้นปี่

ทำไมทางผ่านของอาหารถึงตีบตันได้

สาเหตุของภาวะนี้เกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งจากรอยโรคที่เกิดขึ้นภายในหรือรอบๆ รูเปิดกระเพาะอาหารเอง โดยสาเหตุหลักที่พบบ่อยได้แก่

• แผลในกระเพาะอาหารเรื้อรัง: การมีแผลอักเสบซ้ำๆ บริเวณใกล้ทางออกกระเพาะ ทำให้เกิดพังผืดดึงรั้งจนรูเปิดค่อยๆ ตีบลง
• ก้อนเนื้อหรือเนื้องอก: ไม่ว่าจะเป็นเนื้องอกธรรมดาหรือเนื้อร้ายที่ขวางทางผ่าน
• ภาวะกระเพาะอาหารอักเสบอย่างรุนแรงจนบวม: ทำให้กล้ามเนื้อบริเวณรูเปิดทำงานผิดปกติหรือหดเกร็งค้าง

การวินิจฉัยเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

เมื่อคนไข้มาปรึกษาด้วยอาการเหล่านี้ ผมมักจะแนะนำให้ทำการตรวจอย่างละเอียดเพื่อให้ทราบตำแหน่งและความรุนแรงของอาการตีบ

การส่องกล้องกระเพาะอาหาร

นี่คือวิธีที่ดีที่สุดในการเห็นภาพจริงภายในกระเพาะอาหาร หากพบว่ารูเปิดตีบจากการอักเสบหรือมีแผล แพทย์จะสามารถประเมินได้ทันที รวมถึงการเก็บชิ้นเนื้อไปตรวจหากพบก้อนที่น่าสงสัย

การกลืนแป้งเพื่อเอกซเรย์

ในบางรายเราจะให้คนไข้ดื่มสารทึบรังสีแล้วถ่ายภาพเอกซเรย์ต่อเนื่อง เพื่อดูว่าสารนั้นผ่านรูเปิดกระเพาะอาหารไปได้ช้าแค่ไหน ซึ่งช่วยยืนยันตำแหน่งที่ตีบได้ชัดเจน

ทางเลือกในการรักษาเพื่อให้กลับมาทานอาหารได้ปกติ

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุที่เป็น หากเกิดจากแผลเรื้อรัง แพทย์มักเริ่มจากการให้ยาเพื่อลดการอักเสบและลดกรด เพื่อดูว่าอาการบวมจะลดลงหรือไม่ แต่หากการตีบเกิดจากพังผืดถาวรหรือก้อนเนื้อ อาจจำเป็นต้องใช้วิธีทางศัลยกรรมหรือการขยายด้วยบอลลูนผ่านกล้องส่องตรวจ เพื่อเปิดทางให้ระบบย่อยอาหารกลับมาทำงานได้ตามปกติอีกครั้ง