ทำไมคนมีพยาธิตัวตืดถึงเสี่ยงภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีสิบสอง

พยาธิตัวตืดแย่งสารอาหารเราไปอย่างไร

หลายคนอาจจะคิดว่าพยาธิตัวตืดเป็นเรื่องไกลตัว หรือแค่ทำให้หิวบ่อย กินเท่าไหร่ก็ไม่อ้วน แต่ในทางการแพทย์ พยาธิตัวตืด โดยเฉพาะชนิดที่พบในปลา (Diphyllobothrium latum) มีกลไกการดึงสารอาหารที่น่ากลัวกว่านั้น โดยเฉพาะการแย่งดูดซึมวิตามินบีสิบสองไปใช้ในการเติบโตของตัวมันเอง ซึ่งเจ้าวิตามินตัวนี้มีความสำคัญมากต่อการสร้างเม็ดเลือดแดงในร่างกายของเรา

สัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลังขาดวิตามินบีสิบสอง

เมื่อพยาธิแย่งวิตามินไปจนเราไม่เหลือพอ ร่างกายจะเริ่มส่งสัญญาณฟ้องผ่านระบบต่างๆ ที่เห็นได้ชัดที่สุดคือภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการดังนี้

• รู้สึกเหนื่อยง่าย อ่อนเพลียแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
• มีอาการหน้ามืด ใจสั่น หรือหอบเหนื่อยเวลาเดินขึ้นบันได
• ลิ้นอาจมีลักษณะแดงจัด อักเสบ หรือมีอาการแสบลิ้น
• มีปัญหาเรื่องระบบประสาท เช่น มือเท้าชา หรือรู้สึกยิบๆ เหมือนมีเข็มทิ่ม
• ความจำไม่ดี หรือรู้สึกมึนงงง่ายกว่าปกติ

ทำไมหมอถึงต้องตรวจหาพยาธิในคนไข้โลหิตจาง

เวลาเจอคนไข้ที่มีผลเลือดพบเม็ดเลือดแดงขนาดใหญ่กว่าปกติ (Macrocytic Anemia) หมอไม่ได้มองแค่เรื่องการกินมังสวิรัติหรือการดูดซึมผิดปกติที่กระเพาะอาหารเท่านั้น แต่การมีพยาธิตัวตืดฝังตัวอยู่ในลำไส้เล็กถือเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยหากคนไข้มีประวัติชอบทานอาหารดิบ เช่น ปลาสด หรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุก พยาธิเหล่านี้จะแย่งวิตามินบีสิบสองไปตั้งแต่ยังไม่ทันถึงจุดที่ลำไส้เราจะดูดซึมได้ ทำให้ร่างกายตกอยู่ในสภาวะขาดสารอาหารอย่างรุนแรง

วิธีรับมือและป้องกันไม่ให้พยาธิมาแย่งสารอาหาร

การรักษาไม่ได้จบแค่การกินวิตามินเสริม แต่ต้องกำจัดต้นตอคือตัวพยาธิออกไปก่อนด้วยยาถ่ายพยาธิเฉพาะทางที่แพทย์สั่ง หลังจากนั้นการเสริมวิตามินบีสิบสองจะช่วยให้ระดับเม็ดเลือดแดงกลับมาเป็นปกติได้ แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการปรับพฤติกรรมการกิน

• เลือกทานเนื้อสัตว์ที่ปรุงสุกด้วยความร้อนจนทั่วถึง
• หลีกเลี่ยงการทานปลาแม่น้ำดิบหรือเนื้อสัตว์ที่ไม่ผ่านการฆ่าเชื้อ
• ล้างมือให้สะอาดก่อนทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำเสมอ
• หากสงสัยว่ามีพยาธิ ควรมาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจอุจจาระหาไข่พยาธิแทนการซื้อยาถ่ายพยาธิทานเองแบบสุ่มเสี่ยง

ภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบีไม่ใช่เรื่องเล่นๆ หากปล่อยทิ้งไว้นานอาจส่งผลต่อระบบประสาทถาวรได้ ดังนั้นหากสังเกตว่าตัวเองซีด เหนื่อยง่าย หรือมีความเสี่ยงจากการทานอาหารดิบ อย่ารอช้าที่จะมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดและวางแผนการรักษาที่ถูกต้อง