ทำไมพยาธิตัวตืดถึงแย่งวิตามินบี 12 จนทำให้เราซีดและเพลียได้?

พยาธิตัวตืดกับภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี เกี่ยวข้องกันได้อย่างไร

หลายคนอาจจะคุ้นเคยว่าเวลาเรามีพยาธิ มักจะเกิดอาการท้องอืด หรือปวดท้อง แต่เชื่อไหมว่ามีพยาธิบางชนิดโดยเฉพาะพยาธิตัวตืดจากปลา ที่สามารถแย่งสารอาหารสำคัญไปจากร่างกายเราจนส่งผลให้เกิด ภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี ได้อย่างคาดไม่ถึง วิตามินบี 12 เป็นสารอาหารที่ร่างกายเราใช้สร้างเม็ดเลือดแดงที่สมบูรณ์ เมื่อพยาธิตัวตืดเจ้ากรรมมาแย่งเอาไปใช้เสียเอง ร่างกายจึงผลิตเม็ดเลือดแดงไม่ได้ตามปกติ ส่งผลให้เกิดอาการซีด อ่อนเพลีย จนบางครั้งคนไข้ไม่รู้ตัวเลยว่าต้นเหตุมาจากเพื่อนไม่ได้รับเชิญในลำไส้นี่เอง

สัญญาณเตือนที่ร่างกายบอกว่ากำลังขาดวิตามินบี 12

อาการเริ่มแรกของการขาดวิตามินบี 12 มักจะไม่รุนแรงจนสังเกตได้ชัด แต่ถ้าปล่อยทิ้งไว้นานจะเริ่มเห็นความเปลี่ยนแปลง ดังนี้

• รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยง่ายแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
• ผิวซีดลงอย่างเห็นได้ชัด บางรายอาจดูเหลืองจางๆ
• ลิ้นเรียบ แดง และมีอาการเจ็บลิ้น
• เวียนหัว หน้ามืด หรือรู้สึกทรงตัวลำบาก
• มีอาการชาปลายมือปลายเท้า หรือความจำเริ่มไม่ดีเหมือนเคย

ทำไมพยาธิตัวตืดถึงจ้องแย่งวิตามินบี 12

พยาธิตัวตืดบางชนิด โดยเฉพาะพยาธิตัวตืดปลา (Diphyllobothrium latum) มีความต้องการวิตามินบี 12 สูงมากเพื่อใช้ในการเจริญเติบโต เมื่อมันอาศัยอยู่ในลำไส้เล็กของคน มันจะคอยแย่งดูดซึมวิตามินบี 12 ที่เราได้รับจากอาหารเข้าไปก่อนที่ร่างกายเราจะทันได้ดูดซึมไปใช้ เมื่อการแย่งชิงนี้เกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ร่างกายก็จะเข้าสู่ภาวะขาดสารอาหาร จนเกิดการสร้างเม็ดเลือดแดงที่ผิดปกติในที่สุด

วิธีตรวจเช็กให้มั่นใจว่าไม่ได้เป็นพยาธิ

หากคุณมีอาการซีดโดยไม่ทราบสาเหตุ และผลเลือดพบว่ามีภาวะเม็ดเลือดแดงโตผิดปกติ (Megaloblastic anemia) ร่วมกับการขาดวิตามินบี 12 คุณหมอมักจะแนะนำให้ตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม ดังนี้

• การตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิหรือชิ้นส่วนของพยาธิตัวตืด
• การซักประวัติการรับประทานอาหาร โดยเฉพาะกลุ่มปลาดิบหรืออาหารที่ปรุงไม่สุก
• การส่องกล้องตรวจลำไส้ในกรณีที่จำเป็นเพื่อหาตัวพยาธิที่อาจเกาะติดอยู่

การรักษาและฟื้นฟูร่างกายให้กลับมาแข็งแรง

การรักษาภาวะนี้ทำได้ไม่ยาก แต่ต้องทำควบคู่กันไปสองส่วนหลัก คือการกำจัดพยาธิออกจากร่างกายด้วยยาถ่ายพยาธิเฉพาะทางที่แพทย์สั่ง และการชดเชยวิตามินบี 12 ที่ขาดไปเพื่อให้ระดับเม็ดเลือดแดงกลับมาเป็นปกติ เมื่อพยาธิถูกกำจัดออกไปแล้ว การดูดซึมวิตามินตามธรรมชาติก็จะค่อยๆ ฟื้นตัวกลับมาสู่สภาวะปกติ สิ่งสำคัญที่สุดหลังจากรักษาหายแล้วคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทานอาหาร โดยเฉพาะการเลิกทานอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ เพื่อป้องกันไม่ให้พยาธิกลับมาเป็นซ้ำอีก