เมื่อกรดไหลย้อนไม่ได้กัดแค่กระเพาะ: ทำไมถึงไอเรื้อรังและหอบหืดกำเริบ?

ทำไมกรดในท้องถึงขึ้นมาป่วนทางเดินหายใจ?

หลายคนมักเข้าใจว่าโรคกรดไหลย้อนมีอาการแค่แสบร้อนกลางอกหรือจุกเสียดที่คอ แต่บ่อยครั้งที่ผมตรวจคนไข้ด้วยอาการไอเรื้อรัง เจ็บคอเหมือนมีก้อนจุกที่คอ หรือเสียงแหบแห้งโดยหาสาเหตุไม่เจอ กลับพบว่าต้นตอจริงๆ มาจาก โรคกรดไหลย้อนที่มีผลต่อระบบทางเดินหายใจ ซึ่งเกิดจากการที่น้ำย่อยและกรดในกระเพาะอาหารไหลย้อนขึ้นมาถึงบริเวณหลอดอาหารส่วนบน กล่องเสียง หรือแม้แต่ละอองกรดขนาดเล็กที่สูดเข้าไปในหลอดลม ทำให้เกิดการอักเสบและระคายเคืองอย่างรุนแรง

สัญญาณเตือนที่บอกว่าไอเพราะกรด ไม่ใช่หวัด

ถ้าคุณมีอาการไอเรื้อรังเกิน 8 สัปดาห์ และรักษาวิธีปกติแล้วไม่หาย ลองสังเกตอาการเหล่านี้ประกอบดู เพราะเป็นสัญญาณบ่งบอกว่าระบบทางเดินหายใจของคุณกำลังถูกรบกวนจากกรดในกระเพาะอาหาร:

• ไอแห้งๆ หลังกินอาหารเสร็จใหม่ๆ หรือไอมากขึ้นเมื่อนอนราบ
• รู้สึกเหมือนมีเสมหะเหนียวๆ ติดคอ หรือต้องคอยกระแอมบ่อยๆ
• เสียงแหบผิดปกติ โดยเฉพาะในช่วงเช้าหลังตื่นนอน
• มีอาการหอบหืดกำเริบถี่ขึ้น โดยเฉพาะเมื่อกินมื้อดึกหรือกินอิ่มมากเกินไป
• เจ็บคอเรื้อรังแต่ตรวจไม่พบการติดเชื้อในลำคอ

ความสัมพันธ์ระหว่างหอบหืดกับกรดไหลย้อน

คนไข้ที่เป็นโรคหอบหืดอยู่แล้วมักจะมีอาการแย่ลงหากมีกรดไหลย้อนร่วมด้วย กลไกนี้อธิบายได้ว่าเมื่อกรดไหลย้อนขึ้นมาสัมผัสกับปลายประสาทในหลอดอาหาร ร่างกายจะตอบสนองด้วยการทำให้หลอดลมตีบตัวลงอัตโนมัติเพื่อป้องกันไม่ให้ละอองกรดเข้าไปลึกกว่าเดิม ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้คนไข้หอบหืดมักมีอาการหายใจไม่สะดวก หรือแน่นหน้าอกทั้งที่ไม่ได้โดนสารก่อภูมิแพ้

วิธีรับมือและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลดอาการ

การรักษาภาวะนี้ไม่ได้มีแค่การกินยาลดกรด แต่การปรับพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้ทางเดินหายใจของคุณกลับมาเป็นปกติ:

• งดมื้อดึกอย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนนอน เพื่อให้กระเพาะอาหารว่างก่อนเอนตัวลงนอน
• ปรับท่านอนให้ศีรษะสูงขึ้นเล็กน้อย โดยใช้หมอนหนุนหลังช่วงบนแทนการหนุนแค่ศีรษะ เพื่อใช้แรงโน้มถ่วงช่วยกั้นไม่ให้กรดไหลย้อนขึ้นมา
• หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นกรดเกิน เช่น กาแฟ ชา ช็อกโกแลต ของทอด และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• ลดการกินอาหารมื้อใหญ่ในครั้งเดียว เปลี่ยนมาเป็นมื้อเล็กๆ ที่ย่อยง่าย เพื่อไม่ให้กระเพาะอาหารตึงเกินไป

เมื่อไหร่ที่ต้องมาพบแพทย์เพื่อตรวจดูให้แน่ชัด

หากคุณปรับพฤติกรรมแล้วอาการไอหรือหอบหืดไม่ดีขึ้น หรือมีอาการร่วมอย่างกลืนลำบาก น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือถ่ายอุจจาระเป็นสีดำเข้ม ควรเข้ามาปรึกษาเพื่อรับการส่องกล้องตรวจดูหลอดอาหารและกระเพาะอาหาร เพราะบางครั้งการวินิจฉัยที่แม่นยำจะช่วยให้การรักษาเห็นผลได้รวดเร็วและตรงจุดมากกว่าการเดาอาการไปเรื่อยๆ ครับ