ถูกสุนัขหรือแมวกัดทำอย่างไร: เจาะลึกการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า

โดนกัดหรือข่วนอย่าเพิ่งตกใจ สิ่งแรกที่ต้องทำทันที

หลายคนมักตื่นตระหนกเมื่อถูกสุนัขหรือแมวกัด หรือแม้แต่เพียงแค่ข่วนจนเป็นรอยแดง สิ่งที่หมออยากเน้นย้ำคืออย่าเพิ่งประมาท เพราะโรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่มีอันตรายถึงชีวิตหากได้รับเชื้อแล้วไม่ได้ป้องกัน การปฐมพยาบาลเบื้องต้นที่ถูกต้องคือล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่หลายๆ ครั้งให้ลึกถึงโคนแผล เพื่อลดปริมาณเชื้อไวรัสที่อาจเข้าสู่ร่างกาย ก่อนจะรีบเดินทางมาพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยง

ทำไมการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าถึงเป็นเรื่องที่รอไม่ได้

เชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าเมื่อเข้าสู่ร่างกายผ่านบาดแผล จะเดินทางเข้าสู่ระบบประสาท หากปล่อยทิ้งไว้นานจนไวรัสเข้าสู่สมองได้ จะไม่มีทางรักษาให้หายได้ ดังนั้นการฉีดวัคซีนหลังสัมผัสเชื้อจึงไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่เป็นความจำเป็นเพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้ทันเวลาก่อนที่เชื้อจะลุกลาม การฉีดวัคซีนในปัจจุบันไม่ต้องฉีดเข้าท้องเหมือนสมัยก่อนแล้ว แต่ใช้การฉีดเข้ากล้ามเนื้อบริเวณต้นแขน ซึ่งมีความเจ็บน้อยและปลอดภัยสูงมาก

โปรแกรมการฉีดวัคซีนที่ควรจำให้แม่น

โดยปกติแล้ว หมอจะประเมินจากประวัติการฉีดวัคซีนเดิมของผู้ป่วยและความเสี่ยงของบาดแผล หากเป็นการฉีดวัคซีนชุดหลังสัมผัสเชื้อ หมอจะวางตารางนัดหมายที่ค่อนข้างเคร่งครัด เช่น วันที่ 0 (วันที่มารับเข็มแรก) วันที่ 3 วันที่ 7 วันที่ 14 และวันที่ 28-30 การมาให้ตรงตามนัดสำคัญมาก เพราะเป็นช่วงเวลาที่ระดับภูมิคุ้มกันในร่างกายกำลังสร้างขึ้นตามระดับที่เหมาะสม การขาดนัดอาจทำให้ภูมิคุ้มกันไม่เพียงพอในการต้านทานเชื้อได้

อาการข้างเคียงหลังฉีดที่พบได้บ่อย

เป็นเรื่องปกติที่คนไข้มักจะมีอาการบวม แดง หรือปวดบริเวณที่ฉีดวัคซีน รวมถึงอาจมีอาการไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามร่างกาย หรือปวดศีรษะร่วมด้วยได้บ้าง อาการเหล่านี้เกิดจากการที่ร่างกายตอบสนองต่อวัคซีนเพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน โดยปกติจะหายได้เองภายใน 2-3 วัน สามารถบรรเทาได้ด้วยการประคบเย็นบริเวณที่ปวด หรือรับประทานยาแก้ปวดพาราเซตามอลได้ตามความเหมาะสม

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

แม้ผลข้างเคียงเล็กน้อยจะเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าคนไข้มีอาการผิดปกติที่รุนแรงขึ้น เช่น มีผื่นคันขึ้นตามตัว หายใจลำบาก แน่นหน้าอก ปากบวมหน้าบวม หรือมีไข้สูงติดต่อกันนานเกิน 2 วัน สิ่งเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของการแพ้วัคซีนหรือมีภาวะแทรกซ้อนอื่น ให้รีบกลับมาพบแพทย์เพื่อตรวจสอบอาการอย่างละเอียดทันที อย่ารอให้ถึงวันนัดถัดไป

ข้อควรปฏิบัติเมื่อต้องฉีดวัคซีนต่อเนื่อง

• ควรมาตามนัดหมายของแพทย์ให้ครบทุกครั้ง เพื่อระดับภูมิคุ้มกันที่คงที่
• งดการออกกำลังกายหนักหรือการยกของหนักด้วยแขนข้างที่เพิ่งฉีดวัคซีนในวันแรก
• หมั่นสังเกตอาการของสัตว์ตัวที่กัด หากสัตว์ตัวนั้นเสียชีวิตหรือมีอาการผิดปกติภายใน 10 วัน ให้แจ้งแพทย์ทันที
• ดูแลสุขอนามัยของบาดแผลให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอ ไม่ควรให้แผลอับชื้น