ถูกสุนัขหรือแมวกัดทำอย่างไร: คู่มือฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้ปลอดภัยและครบถ้วน

โดนกัดหรือข่วนแบบไหนที่ต้องรีบไปหาหมอ

เหตุการณ์โดนสุนัขหรือแมวกัด ข่วน หรือเลียแผลเกิดขึ้นได้บ่อย หลายคนอาจชะล่าใจคิดว่าเป็นแผลเล็กน้อยแค่ล้างน้ำสบู่ก็พอ แต่ในฐานะหมอ ผมขอย้ำเสมอว่า โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่อันตรายถึงชีวิตหากได้รับเชื้อแล้ว ไม่ว่าจะเป็นสัตว์เลี้ยงที่ฉีดวัคซีนแล้วหรือสัตว์จรจัด หากมีการสัมผัสเชื้อไม่ว่าจะผ่านทางแผลสด แผลถลอก หรือเยื่อบุต่างๆ ควรเข้ารับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์โดยเร็วที่สุด

ขั้นตอนการล้างแผลสำคัญกว่าที่คิด

ก่อนจะไปถึงขั้นตอนการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัข สิ่งแรกที่ต้องทำทันทีคือการล้างแผลให้สะอาดที่สุดเท่าที่จะทำได้ ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดและฟอกสบู่หลายๆ ครั้งนานประมาณ 10-15 นาที เพื่อลดจำนวนเชื้อโรคที่อาจปนเปื้อนมากับน้ำลายสัตว์ จากนั้นให้ใส่ยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดนไอโอดีน แล้วรีบมาพบหมอเพื่อพิจารณาความจำเป็นในการฉีดวัคซีนครับ

วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าฉีดกี่เข็มและนานแค่ไหน

หลายคนกังวลเรื่องจำนวนครั้งในการฉีดวัคซีน ซึ่งปัจจุบันระบบการฉีดถูกปรับให้สะดวกขึ้นมาก โดยทั่วไปหากไม่เคยฉีดวัคซีนมาก่อน หมอจะนัดฉีดวัคซีนเข้ากล้ามเนื้อตามตารางที่กำหนด คือวันที่ 0, 3, 7, 14 และ 28 หรือในบางกรณีอาจใช้โปรแกรมการฉีดเข้าในชั้นผิวหนัง ซึ่งจำนวนครั้งอาจแตกต่างกันไปตามความเหมาะสมของสภาพร่างกายและประวัติการฉีดวัคซีนเดิม

ต้องฉีดเซรุ่มร่วมด้วยหรือไม่ในกรณีแผลลึก

หากแผลมีลักษณะฉกรรจ์ แผลลึก หรือโดนกัดในบริเวณที่มีเส้นประสาทมาก เช่น ใบหน้า นิ้วมือ หรือแผลเหวอะหวะ หมอจะพิจารณาให้ฉีดอิมมูโนโกลบูลิน (Rabies Immunoglobulin) ร่วมด้วย ซึ่งตัวนี้เปรียบเสมือนภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปที่จะเข้าไปช่วยทำลายเชื้อที่บริเวณแผลโดยตรง ก่อนที่วัคซีนหลักจะกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิขึ้นมาเอง

การปฏิบัติตัวและข้อควรระวังระหว่างช่วงฉีดวัคซีน

ในช่วงที่ต้องมารับวัคซีนตามนัด สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาให้ตรงเวลา เพราะวัคซีนแต่ละเข็มถูกออกแบบมาเพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ต่อเนื่อง หากขาดนัดอาจส่งผลต่อระดับภูมิคุ้มกันได้ นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักๆ หรือดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงวันแรกๆ ที่ฉีด หากมีอาการไข้ต่ำๆ ปวดบวมแดงบริเวณที่ฉีด ให้ใช้การประคบเย็นและทานยาพาราเซตามอลบรรเทาได้

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

แม้ผลข้างเคียงจากวัคซีนจะมีน้อยมาก เช่น อาจมีอาการปวดตึงแขนหรือไข้ต่ำๆ แต่หากสังเกตพบอาการผิดปกติเหล่านี้ ต้องรีบกลับมาพบหมอโดยด่วน:

• มีผื่นคันขึ้นตามตัว หรือลมพิษรุนแรง
• หายใจเหนื่อยหอบ หรือแน่นหน้าอก
• อาการบวมที่ใบหน้า ปาก หรือลิ้น
• มีไข้สูงต่อเนื่องและไม่ตอบสนองต่อยาลดไข้

การฉีดวัคซีนให้ครบตามนัดหมายไม่เพียงแต่ช่วยป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเท่านั้น แต่ยังเป็นการสร้างความมั่นใจและความปลอดภัยให้ตัวคุณเองในระยะยาวครับ