เจาะลึกโรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ: อาการเตือนภัยที่ห้ามมองข้าม

หลายคนมักนึกถึงอาการปวดท้องน้อยหรือปวดหลังแบบแปลบๆ เป็นอันดับแรกเมื่อพูดถึงความผิดปกติในร่างกาย แต่ถ้าวันดีคืนดีเกิดอาการปวดหลังส่วนล่างแบบรุนแรงจนนั่งไม่ติด พร้อมกับมีเลือดปนมากับปัสสาวะ นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนว่ามีผู้ไม่ได้รับเชิญแอบซ่อนอยู่ข้างในร่างกาย นั่นคือ โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ ที่สร้างความทรมานให้กับผู้ป่วยมานักต่อนักแล้ว

นิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ เกิดขึ้นได้อย่างไรจากพฤติกรรมใกล้ตัว

เวลาที่หมอตรวจเจอเม็ดนิ่วในร่างกายคนไข้ มักจะมีคำถามยอดฮิตกลับมาเสมอว่ามันก้อนโตขึ้นมาได้อย่างไร เจ้าก้อนนิ่วพวกนี้ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืนครับ แต่มันเกิดจากการตกผลึกของแร่ธาตุต่างๆ เช่น แคลเซียม ออกซาเลต หรือกรดยูริก ที่ปะปนมากับปัสสาวะ เมื่อเราดื่มน้ำน้อยเกินไป ปัสสาวะจะมีความเข้มข้นสูง ทำให้แร่ธาตุเหล่านี้จับตัวกันเป็นก้อนเล็กๆ ก่อนจะค่อยๆ พอกพูนขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นก้อนนิ่วที่ขวางทางเดินปัสสาวะในที่สุด

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่านิ่วกำลังเล่นงานคุณอยู่

บางคนโชคดีที่ก้อนนิ่วมีขนาดเล็กและหลุดออกมาเองได้โดยไม่รู้ตัว แต่ถ้าก้อนเริ่มโตขึ้นหรือเคลื่อนตัวไปอุดตันตามท่อไต อาการทรมานจะเริ่มแสดงออกมาชัดเจน โดยอาการหลักๆ ที่หมอมักพบเจอในห้องตรวจมีดังนี้

• อาการปวดหลังหรือปวดสีข้างอย่างรุนแรง: มักจะเป็นข้างใดข้างหนึ่ง ปวดแบบจุกแน่นและร้าวลงมาที่ท้องน้อยหรือขาหนีบ
• ปัสสาวะผิดปกติ: อาจมีสีแดงหรือสีน้ำล้างเนื้อเนื่องจากมีเลือดปน ปัสสาวะแสบขัด หรือไหลสะดุดเป็นช่วงๆ
• คลื่นไส้ อาเจียน และมีไข้: เกิดขึ้นร่วมด้วยในกรณีที่เริ่มมีการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะร่วมกับการอุดตัน

วิธีเช็กความเสี่ยง ใครบ้างที่มีโอกาสเป็นโรคนิ่วมากกว่าคนอื่น

โรคนี้ไม่ได้เลือกเพศและวัย แต่มีปัจจัยเสี่ยงหลายอย่างที่กระตุ้นให้เกิดโรคได้ง่ายขึ้น ไม่ว่าจะเป็นพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันและโรคประจำตัวบางชนิด

• ดื่มน้ำน้อยเกินไปในแต่ละวัน: ทำให้ปัสสาวะเข้มข้นและเกิดการตกผลึกได้ง่าย
• ชอบทานอาหารรสจัด เค็มจัด หรือมีสารออกซาเลตสูง: เช่น ผักโขม ชา กาแฟ หรือเนื้อสัตว์ปริมาณมากๆ
• มีประวัติคนในครอบครัวเคยเป็นนิ่ว: พันธุกรรมก็มีส่วนช่วยเพิ่มความเสี่ยงเช่นกัน
• การกลั้นปัสสาวะบ่อยๆ: ทำให้แร่ธาตุตกตะกอนค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะนานขึ้น

วิธีรักษาเมื่อตรวจพบก้อนนิ่วในระบบปัสสาวะ

การรักษาไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดใหญ่อย่างที่หลายคนหวาดกลัวเสมอไป แพทย์จะพิจารณาจากขนาด ตำแหน่ง และอาการของผู้ป่วยเป็นหลัก หากก้อนยังมีขนาดเล็ก แพทย์อาจให้ดื่มน้ำมากๆ และให้ยาขับนิ่วเพื่อให้หลุดออกมาเองตามธรรมชาติ แต่ถ้าก้อนมีขนาดใหญ่หรืออุดตันรุนแรง เทคโนโลยีสมัยใหม่ช่วยให้การรักษาบาดเจ็บน้อยลง เช่น การใช้คลื่นกระแทกสลายนิ่วจากภายนอก หรือการส่องกล้องเพื่อเลเซอร์ใยแก้วสลายนิ่ว ทำให้คนไข้ฟื้นตัวได้ไวขึ้นมาก

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างไรเพื่อป้องกันไม่ให้นิ่วถามหาซ้ำ

หลังจากรักษาหายแล้ว โรคนี้สามารถกลับมาเป็นซ้ำได้อีกหากพฤติกรรมยังเหมือนเดิม การป้องกันที่ดีที่สุดจึงเริ่มได้จากตัวเราเองโดยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวัน

• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ: อย่างน้อย 2 ถึง 3 ลิตรต่อวัน เพื่อเจือจางความเข้มข้นของปัสสาวะ
• ลดปริมาณโซเดียมในอาหาร: หลีกเลี่ยงอาหารเค็มจัด อาหารหมักดอง และอาหารสำเร็จรูป
• ทานอาหารให้ครบหมู่: ไม่ควรงดแคลเซียมเด็ดขาด แต่ควรทานในปริมาณที่พอเหมาะ และลดอาหารที่มีสารออกซาเลตสูงบางชนิด
• ขยับร่างกายและออกกำลังกายสม่ำเสมอ: ช่วยกระตุ้นระบบการทำงานของร่างกายและลดการสะสมของแร่ธาตุ