โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ: เรื่องก้อนแข็งๆ ในตัวที่คนไข้ชอบมองข้าม

เตือนภัยใกล้ตัว: ทำไมช่วงนี้คนไข้ปวดหลังปวดท้องมาตรวจเจอเรื่องนิ่วกันเยอะจัง?

เวลาตรวจคนไข้ที่มาด้วยอาการปวดหลังจากสีข้างร้าวลงไปที่ขาหนีบ หลายคนมักจะคิดว่าเป็นเพราะยกของหนักหรือกล้ามเนื้ออักเสบจากการทำงาน แต่พอส่งตรวจอัลตราซาวด์หรือเอ็กซเรย์ดูจริงๆ กลับเจอตัวการร้ายซ่อนอยู่ นั่นก็คือ โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ ที่แอบก่อตัวขึ้นเงียบๆ โดยที่เจ้าตัวไม่รู้เนื้อรู้ตัวมาก่อนเลย

ในฐานะหมอที่นั่งตรวจคนไข้มานาน อยากเล่าให้ฟังว่าก้อนนิ่วพวกนี้ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่มันค่อยๆ สะสมจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตและการกินดื่มของเราในแต่ละวันนี่แหละครับ

โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ หน้าตาและพฤติกรรมของก้อนกรวดในร่างกายคืออะไร?

ลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับว่า ไตของเราทำหน้าที่เหมือนเครื่องกรองน้ำในร่างกาย คอยขับของเสียและเกลือแร่ส่วนเกินออกทางปัสสาวะ แต่ถ้าวันไหนร่างกายเราขาดน้ำ น้ำน้อยเกินไป หรือมีสารเคมีบางตัวตกตะกอนสะสมกันมากๆ เข้า สารเหล่านั้นก็จะจับตัวกันแน่นกลายเป็นผลึก จากก้อนเล็กๆ เท่าเม็ดทราย ก็ค่อยๆ โตขึ้นเท่าเม็ดข้าว จนกลายเป็นก้อนกรวดหรือก้อนหินที่ไปอุดตันท่อทางเดินปัสสาวะ

ตำแหน่งที่ก้อนนิ่วชอบไปแอบอยู่ก็มีตั้งแต่ในเนื้อไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ ไปจนถึงท่อปัสสาวะ ซึ่งแต่ละที่ก็จะสร้างความทรมานให้คนไข้แตกต่างกันออกไป

ทำไมอยู่ดีๆ ร่างกายถึงสร้างก้อนนิ่วขึ้นมาได้?

สาเหตุหลักๆ ที่ทำให้เกิด โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ มักมาจากเรื่องใกล้ตัวที่เราทำกันจนชิน:

• ดื่มน้ำน้อยเกินไปในแต่ละวัน ทำให้ปัสสาวะมีความเข้มข้นสูงและตกตะกอนง่าย
• ชอบกินอาหารรสจัด เค็มจัด หวานจัด หรืออาหารที่มีสารพิวรีนและออกซาเลตสูง เช่น เครื่องในสัตว์ ผักโขม หน่อไม้
• การกลั้นปัสสาวะบ่อยๆ ทำให้แบคทีเรียและตะกอนมีเวลาสะสมในทางเดินปัสสาวะนานขึ้น
• กรรมพันธุ์และโรคประจำตัวบางอย่าง เช่น โรคเกาต์ หรือภาวะต่อมพาราไทรอยด์ทำงานผิดปกติ

สัญญาณเตือนภัย: อาการแบบไหนที่ฟ้องว่ามีนิ่วซ่อนอยู่ข้างใน?

หลายคนเข้าใจว่าถ้าเป็นนิ่วต้องปวดท้องปัสสาวะไม่ออกเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง อาการของ โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ มีหลายระดับ ดังนี้ครับ

• ปวดหลังหรือปวดบั้นเอวแบบจี๊ดๆ เป็นพักๆ หรือปวดรุนแรงแบบเฉียบพลันจนต้องหามส่งโรงพยาบาล
• ปัสสาวะมีเลือดปน หรือปัสสาวะออกมาแล้วมีสีแดงจางๆ เหมือนน้ำล้างเนื้อ
• ปัสสาวะขัด ปัสสาวะแสบ หรือรู้สึกเหมือนสุดไม่ค่อยจะสุด
• ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ หรือบางคนมีไข้ร่วมด้วยเพราะเริ่มมีการติดเชื้อ

เมื่อไหร่ที่ปล่อยไว้ไม่ได้และต้องรีบมาหาหมอทันที?

ถ้าอาการปวดเริ่มรุนแรงจนยาแก้ปวดธรรมเอาไม่อยู่ มีไข้หนั่นสั่นร่วมกับอาการปวดหลัง หรือปัสสาวะไม่ออกเลยแม้แต่หยดเดียว แบบนี้ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาดครับ เพราะอาจทำให้ไตบวมน้ำ ติดเชื้อในกระแสเลือด หรือเนื้อไตเสียหายถาวรจนต้องรีบสวนล้างหรือผ่าตัดฉุกเฉิน

วิธีดูแลตัวเองและการป้องกันไม่ให้นิ่วกลับมากวนใจอีก

สำหรับแนวทางการดูแลรักษา หมอจะดูจากขนาดและตำแหน่งของก้อนนิ่วเป็นหลัก ตั้งแต่การดื่มน้ำมากๆ เพื่อให้ก้อนนิ่วหลุดออกมาเอง การใช้ยาละลายนิ่ว ไปจนถึงการสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทกหรือการส่องกล้องผ่าตัดเอาออก แต่ที่ดีที่สุดคือการป้องกันไม่ให้มันเกิดซ้ำครับ

เคล็ดลับง่ายๆ คือการดื่มน้ำสะอาดให้ได้อย่างน้อยวันละ 2 ลิตร เพื่อเจือจางความเข้มข้นในปัสสาวะ ลดการกินเค็มจัด ลดเนื้อสัตว์สีแดงลงบ้าง และลุกขึ้นมาขยับร่างกายบ่อยๆ เพียงเท่านี้ก็ช่วยลดความเสี่ยงจาก โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ ได้ 50 เปอร์เซ็นต์แล้วครับ