โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ: เรื่องใกล้ตัวที่เจ็บปวดกว่าที่คิด

อาการปวดหลังร้าวลงขาแบบไหนที่ต้องระวังนิ่ว

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการปวดหลังรุนแรง หรือปวดเสียดท้องน้อยจนเหงื่อแตก บางคนคิดว่าเป็นแค่กล้ามเนื้ออักเสบจากการทำงานหนัก แต่พอกินยาแก้ปวดแล้วอาการก็ไม่หายขาด แท้จริงแล้วนี่คือสัญญาณเตือนของ โรคนิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ ซึ่งเกิดจากการที่แร่ธาตุในปัสสาวะเข้มข้นจนตกผลึกกลายเป็นก้อนแข็งๆ ขึ้นมา

ทำไมก้อนนิ่วถึงทำให้เราปวดจนตัวงอ

เมื่อนิ่วก่อตัวขึ้นในไต หากก้อนมีขนาดเล็กอาจไหลลงมาติดในท่อไต ซึ่งท่อนี้มีขนาดเล็กและบอบบางมาก เมื่อก้อนนิ่วไปขวางทางเดินปัสสาวะ แรงดันในไตจะพุ่งสูงขึ้นทันที ร่างกายจึงตอบสนองด้วยการบีบตัวอย่างรุนแรงเพื่อพยายามดันก้อนนิ่วออกไป นี่คือสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการปวดบิดเป็นพักๆ อย่างรุนแรงจนทนไม่ไหว

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่ห้ามมองข้าม

• ปวดหลังหรือสีข้างรุนแรงและฉับพลัน
• ปัสสาวะปนเลือด หรือปัสสาวะขุ่นผิดปกติ
• ปวดแสบขัดเวลาปัสสาวะ หรือปัสสาวะบ่อยแต่ได้ทีละนิด
• มีไข้ร่วมกับหนาวสั่น ซึ่งเป็นสัญญาณว่าอาจมีการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะแล้ว

นิ่วเกิดจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวันของเราหรือไม่

คำตอบคือมีส่วนสำคัญมากครับ พฤติกรรมที่เสี่ยงที่สุดคือการดื่มน้ำน้อยเกินไป ทำให้ปัสสาวะเข้มข้น เอื้อต่อการจับตัวของผลึกนิ่ว นอกจากนี้ยังรวมถึงการกินอาหารรสเค็มจัดหรืออาหารที่มีสารออกซาเลตสูง เช่น ผักโขม หรือถั่วต่างๆ มากเกินไป หากใครมีคนในครอบครัวเคยเป็นนิ่วมาก่อน ก็จะมีโอกาสเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป

วิธีตรวจเช็กให้มั่นใจว่าเราเป็นนิ่วหรือไม่

ปัจจุบันการตรวจหาโรคนิ่วทำได้ง่ายและรวดเร็วมากครับ เริ่มจากการซักประวัติและตรวจปัสสาวะเพื่อดูว่ามีเลือดหรือการติดเชื้อปนอยู่ไหม ส่วนวิธีที่หมอแนะนำมากที่สุดคือการทำอัลตราซาวนด์ หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) เพื่อดูตำแหน่งและขนาดของก้อนนิ่ว ซึ่งจะช่วยให้วางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง

วิธีจัดการกับนิ่วในปัจจุบัน ไม่ต้องผ่าตัดใหญ่เสมอไป

สมัยนี้การรักษานิ่วเปลี่ยนไปมากครับ เราไม่ต้องผ่าตัดเปิดแผลยาวเหมือนเมื่อก่อนแล้ว วิธีการรักษาขึ้นอยู่กับขนาดก้อนนิ่วและตำแหน่งที่พบ:

• กรณีเป็นนิ่วก้อนเล็ก: คุณหมออาจให้ยาขับนิ่วและแนะนำให้ดื่มน้ำมากๆ เพื่อให้ก้อนนิ่วหลุดออกมาเองทางปัสสาวะ
• กรณีเป็นนิ่วก้อนใหญ่: มีเทคโนโลยีการสลายนิ่วด้วยคลื่นกระแทกจากภายนอก (ESWL) หรือการส่องกล้องเข้าไปเพื่อจัดการก้อนนิ่วโดยตรง ซึ่งแผลเล็กมากและฟื้นตัวได้ไว

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันไม่ให้นิ่วกลับมาใหม่

หลังการรักษา หากเรากลับไปใช้ชีวิตแบบเดิม นิ่วก็สามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ สิ่งที่หมอเน้นย้ำที่สุดคือการดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ อย่างน้อยวันละ 2-2.5 ลิตร เพื่อให้ปัสสาวะเจือจาง และหมั่นสังเกตสีของปัสสาวะให้ใสอยู่เสมอ รวมถึงลดการกินเค็ม เพื่อไม่ให้ไตทำงานหนักเกินไปในการขับโซเดียมครับ