ความเสี่ยงและแนวทางการป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าที่คนเลี้ยงสัตว์ต้องรู้

เข้าใจให้ชัด โรคพิษสุนัขบ้าไม่ได้น่ากลัวแค่รอยกัด

หลายคนมักเข้าใจว่าโรคพิษสุนัขบ้าจะติดต่อได้ก็ต่อเมื่อถูกสุนัขกัดจนเป็นแผลลึกเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง เชื้อไวรัสนี้มีอันตรายมากกว่าที่คิด เพราะไม่ว่าจะเป็นการถูกสุนัขหรือแมวเลียแผล เลียที่ดวงตา หรือแม้แต่ถูกข่วนจนเป็นแผลเพียงเล็กน้อย เชื้อไวรัสก็สามารถเดินทางเข้าสู่ระบบประสาทได้ผ่านทางบาดแผลหรือเยื่อบุต่างๆ ในร่างกาย

สัญญาณเตือนภัยเมื่อถูกสัตว์กัดหรือข่วน

เมื่อพลาดท่าถูกสัตว์ที่ไม่แน่ใจประวัติการฉีดวัคซีนกัดหรือข่วน สิ่งแรกที่ต้องทำคืออย่าชะล่าใจ เพราะโรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่หากแสดงอาการแล้วจะมีอัตราการเสียชีวิตสูงมาก โดยปกติเชื้อจะใช้เวลาฟักตัวตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์ไปจนถึงหลายเดือน ขึ้นอยู่กับความใกล้ของแผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง ดังนั้นทันทีที่เกิดเหตุ แม้จะเป็นแค่แผลถลอกเล็กน้อยที่มองแทบไม่เห็น ก็ควรรีบจัดการล้างแผลและไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

วิธีล้างแผลเบื้องต้นแบบถูกหลักการแพทย์

ก่อนจะไปถึงมือหมอ การปฐมพยาบาลด้วยตัวเองคือขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการลดปริมาณเชื้อไวรัสลง:

• รีบล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและฟอกสบู่หลายๆ ครั้ง โดยต้องล้างให้ลึกถึงจุดที่ถูกกัดหรือข่วน
• ใช้สบู่ฟอกทิ้งไว้ประมาณ 10-15 นาที เพื่อช่วยทำลายเกราะหุ้มไวรัสให้ได้มากที่สุด
• ล้างสบู่และสิ่งสกปรกออกด้วยน้ำสะอาด จากนั้นใช้ยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดนไอโอดีน ทาแผลให้ทั่ว
• พยายามอย่าเย็บแผลทันทีหากไม่จำเป็น เพื่อลดโอกาสที่เชื้อจะถูกกักเก็บอยู่ภายใน

ทำไมการไปฉีดวัคซีนให้ครบตามนัดถึงเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย

หลายคนเมื่อเริ่มฉีดวัคซีนเข็มแรกแล้วรู้สึกว่าแผลหายดี จึงละเลยไม่ยอมไปฉีดวัคซีนกระตุ้นตามนัดหมาย นี่คือความเสี่ยงที่อันตรายมาก เพราะระดับภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสร้างขึ้นในช่วงแรกยังไม่เพียงพอต่อการยับยั้งเชื้อที่อาจหลงเหลืออยู่ การฉีดวัคซีนให้ครบตามกำหนดการที่แพทย์แนะนำ จึงเป็นวิธีเดียวที่จะสร้างภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงพอจะปกป้องเราได้ตลอดรอดฝั่ง

วิธีป้องกันเพื่อความปลอดภัยของทุกคนในบ้าน

การป้องกันที่ต้นเหตุย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ โดยเฉพาะการจัดการกับสัตว์เลี้ยงในบ้าน:

• นำสัตว์เลี้ยงไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเป็นประจำทุกปี โดยเริ่มฉีดตั้งแต่อายุ 3-4 เดือน
• ดูแลไม่ให้สัตว์เลี้ยงออกไปคลุกคลีกับสัตว์จรจัด หรือปล่อยให้ออกไปนอกบ้านโดยไม่มีการควบคุม
• หากพบสัตว์ที่มีอาการน่าสงสัย เช่น ดุร้ายผิดปกติ หรือมีน้ำลายไหลมาก ควรหลีกเลี่ยงและแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาดูแล

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันทีหลังถูกกัด

หากสังเกตพบว่าบริเวณแผลมีอาการบวมแดงผิดปกติ ปวดแสบปวดร้อนรุนแรง หรือในกรณีที่สัตว์ที่กัดเสียชีวิตกะทันหัน หรือหนีหายไปหลังจากกัดเรา ให้รีบเข้าพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงในการรับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าและเซรุ่มป้องกันโรคทันที อย่ารอให้เกิดอาการทางระบบประสาท เช่น กลัวน้ำ กลัวลม หรือมีอาการชัก เพราะถึงตอนนั้นโอกาสในการรักษาจะต่ำลงมาก