วัคซีนกระตุ้นภูมิคุ้มกันจำเป็นแค่ไหน และใครบ้างที่ควรไปฉีด?

ทำไมฉีดวัคซีนครบแล้วยังต้องฉีดกระตุ้นอีก

หลายคนมักสงสัยว่า ในเมื่อเราได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้ตอนแรกแล้ว ทำไมคุณหมอยังแนะนำให้ไปรับเข็มกระตุ้นเพิ่มอีก คำตอบคือ ภูมิคุ้มกันในร่างกายของเราไม่ได้อยู่คงทนถาวรตลอดไป โดยเฉพาะวัคซีนหลายชนิดที่ระดับภูมิคุ้มกันจะค่อยๆ ลดลงตามกาลเวลา ประกอบกับเชื้อโรคบางชนิดมีการกลายพันธุ์ ทำให้วัคซีนเดิมที่เคยฉีดเริ่มรับมือได้ไม่เต็มที่เหมือนช่วงแรก การฉีดวัคซีนกระตุ้นจึงเปรียบเสมือนการปลุกให้เม็ดเลือดขาวของเราจำหน้าศัตรูได้แม่นยำขึ้นอีกครั้ง

ใครบ้างที่เข้าเกณฑ์ ข้อบ่งชี้ในการฉีดวัคซีนกระตุ้น

ไม่ใช่ทุกคนที่จะต้องวิ่งไปฉีดเข็มกระตุ้นพร้อมกัน แต่จะมีกลุ่มคนที่มีความจำเป็นมากกว่ากลุ่มอื่น ตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ดังนี้

• กลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเจ็บป่วยรุนแรง: โดยเฉพาะผู้สูงอายุเกิน 60 ปี หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น เบาหวาน โรคไต โรคหัวใจ หรือโรคปอด ซึ่งร่างกายอาจสร้างภูมิคุ้มกันได้ไม่ดีเท่าคนวัยหนุ่มสาว
• กลุ่มผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง: ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ป่วยมะเร็งที่กำลังรักษาด้วยเคมีบำบัด หรือผู้ที่ติดเชื้อเอชไอวี ซึ่งกลุ่มนี้ร่างกายมักจะรักษาระดับภูมิคุ้มกันไว้ได้ไม่นาน
• กลุ่มที่ทำงานหน้าด่านและมีความเสี่ยงสูง: บุคลากรทางการแพทย์ หรือเจ้าหน้าที่ที่ต้องสัมผัสกับผู้ป่วยตลอดเวลา เพื่อลดโอกาสการนำเชื้อไปแพร่ต่อและลดการขาดงาน
• ผู้ที่ฉีดวัคซีนเข็มสุดท้ายมานานเกินระยะเวลาที่กำหนด: โดยปกติจะแนะนำให้ฉีดกระตุ้นหากห่างจากเข็มสุดท้ายเกิน 6 เดือน หรือ 1 ปี ขึ้นอยู่กับชนิดของวัคซีนและคำแนะนำจากกระทรวงสาธารณสุขในช่วงเวลานั้น

ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการไปรับวัคซีนกระตุ้น

การเลือกเวลาไปฉีดวัคซีนกระตุ้นไม่ได้ดูแค่ว่าฉีดเข็มล่าสุดเมื่อไหร่ แต่ต้องดูความเสี่ยงของตัวเราเองด้วย หากในช่วงนั้นมีการระบาดของโรคในพื้นที่ หรือร่างกายเราเพิ่งฟื้นตัวจากการป่วยหนัก การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินจังหวะเวลาที่ภูมิคุ้มกันในร่างกายกำลังอยู่ในระดับต่ำถือเป็นเรื่องสำคัญที่สุด อย่ารอจนกว่าจะเสี่ยงสัมผัสเชื้อแล้วค่อยไปฉีด เพราะร่างกายต้องใช้เวลาอย่างน้อย 1-2 สัปดาห์ในการสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาใหม่หลังจากฉีดวัคซีน

เตรียมตัวอย่างไรก่อนไปรับวัคซีนกระตุ้น

การเตรียมตัวไปฉีดวัคซีนกระตุ้นแทบไม่ต่างจากการฉีดเข็มปกติ ควรพักผ่อนให้เพียงพอในคืนก่อนหน้า ดื่มน้ำให้มาก และหากมีโรคประจำตัวที่ต้องทานยาอย่างต่อเนื่อง ให้ทานยาตามปกติได้เลย ไม่จำเป็นต้องงดยา ยกเว้นยากดภูมิคุ้มกันบางชนิดที่อาจต้องปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลก่อนว่าควรเลื่อนการฉีดวัคซีนออกไปหรือไม่เพื่อให้วัคซีนทำงานได้เต็มประสิทธิภาพที่สุด

ถ้าฉีดวัคซีนกระตุ้นแล้วมีไข้ต้องรับมืออย่างไร

อาการข้างเคียงหลังฉีดวัคซีนกระตุ้นมักเป็นเรื่องปกติ เช่น ปวดแขนบริเวณที่ฉีด อ่อนเพลีย หรือมีไข้ต่ำๆ ซึ่งบ่งบอกว่าร่างกายกำลังสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมา หากมีไข้สามารถทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการได้ และเน้นการพักผ่อนให้ร่างกายฟื้นตัว แต่หากมีอาการผิดปกติรุนแรง เช่น หายใจไม่ออก แน่นหน้าอก หรือมีผื่นขึ้นตามตัวอย่างรวดเร็ว ให้รีบไปพบแพทย์ทันที