วิธีเช็กแผลด้วยตัวเอง: แผลแบบไหนแค่ทำแผลเองได้ แผลแบบไหนต้องรีบมาหาหมอ

เวลาเกิดอุบัติเหตุมีแผลถลอก แผลมีดบาด หรือบางทีมีแผลเรื้อรังที่รักษาไม่หายสักทีที่ขา หลายคนมักจะยืนมองแผลตัวเองด้วยความไม่แน่ใจว่าจะจัดการอย่างไรดี จะปล่อยไว้เฉยๆ หรือต้องรีบไปล้างแผลที่คลินิก ในฐานะหมอที่เจอคนไข้เดินเข้าห้องตรวจพร้อมแผลสารพัดรูปแบบทุกวัน วันนี้อยากชวนมาเช็กแผลเบื้องต้นด้วยกันแบบง่ายๆ เพื่อให้รู้ว่าแผลของเรากำลังส่งสัญญาณเตือนอะไรอยู่

แผลสดหมาดๆ กับแผลเรื้อรัง: สังเกตต่างกันตรงไหนบ้าง?

ก่อนจะเริ่มดูแลแผล เราต้องแยกประเภทของแผลให้ออกก่อน เพราะธรรมชาติและการรักษาต่างกันคนละเรื่องเลย

แผลสด คือแผลที่เพิ่งเกิดขึ้นใหม่จากอุบัติเหตุ มีดบาด ของมีคมบาด หรือแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก โดยปกติร่างกายเราฉลาดมาก พอมีแผลปุ๊บ เม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดจะรีบวิ่งเข้ามาทำงาน เพื่อห้ามเลือดและเริ่มกระบวนการซ่อมแซมตัวเองทันที แผลสดมักจะค่อยๆ ดีขึ้นและแห้งสนิทได้เองในเวลาไม่กี่วันถึงสองสัปดาห์

ส่วน แผลเรื้อรัง คือแผลที่ไม่ยอมหายสักที ผ่านไปเกิน 1 เดือนแล้วแผลก็ยังกว้างเท่าเดิม หรือมีทีท่าว่าจะลึกขึ้นเรื่อยๆ ส่วนใหญ่เรามักจะเจอในคนไข้ที่เป็นเบาหวาน มีปัญหาเรื่องการไหลเวียนเลือดที่ขา หรือผู้ป่วยติดเตียงที่ต้องนอนท่าเดิมนานๆ จนเกิดแผลกดทับ แผลกลุ่มนี้อันตรายกว่าเพราะเสี่ยงต่อการติดเชื้อเรื้อรังได้ง่าย

วิธีประเมินแผลสดเบื้องต้นที่บ้าน: ลึกแค่ไหนถึงควรเย็บ?

เวลาโดนอะไรบาดจนเลือดออก สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติ ล้างมือให้สะอาด แล้วใช้ผ้าสะอาดกดห้ามเลือดไว้ก่อนสัก 3-5 นาที พเลือดหยุดไหลแล้ว ลองก้มลงมองดูความเสียหายของแผลกัน

• ความลึกของแผล: ถ้าเป็นแค่แผลถลอกตื้นๆ ผิวหนังด้านบนหลุด แบบนี้ล้างแผลใส่ยาเบาๆ ก็หาย
• ปากแผลกว้างแค่ไหน: ถ้าแผลอ้ากว้างจนเห็นเนื้อข้างในสีแดงลึก หรือขอบแผลแยกออกจากกันชัดเจน แบบนี้ปล่อยไว้เองอาจจะใช้เวลานานและทิ้งแผลเป็นนูนใหญ่ แนะนำว่าควรมาให้หมอเย็บแผลจะดีที่สุด
• มีสิ่งสกปรกฝังอยู่ไหม: ถ้ามีเศษดิน กรวด หรือสนิมฝังอยู่ในเนื้อแผล ล้างออกเองไม่ออก อย่าฝืนขัดแรงๆ เพราะจะทำให้เนื้อเยื่อช้ำและติดเชื้อได้ง่าย

เช็กสัญญาณอันตรายของแผลเรื้อรัง: สังเกตแบบนี้แปลว่าแผลเริ่มเน่า

สำหรับคนที่มีแผลเรื้อรัง ไม่ว่าจะเป็นแผลเบาหวานหรือแผลกดทับ การประเมินความเปลี่ยนแปลงทุกวันเป็นเรื่องสำคัญมาก ให้สังเกตจุดเหล่านี้

• สีรอบแผล: ถ้าผิวหนังรอบแผลเริ่มบวมแดงร้อน แดงลามเป็นวงกว้างออกไปเรื่อยๆ แสดงว่าแผลเริ่มอักเสบติดเชื้อลามแล้ว
• กลิ่นและน้ำเหลือง: แผลเรื้อรังที่ดีไม่ควรมีกลิ่นเหม็นเน่า ถ้าเริ่มมีหนองสีเขียวข้น หรือมีน้ำเหลืองปนเลือดไหลซึมออกมาตลอดเวลา เป็นสัญญาณเตือนภัยชัดเจน
• เนื้อเยื่อในแผล: แผลที่กำลังจะหายควรมีเนื้อสีชมพูแดงสด แต่ถ้าในแผลมีเนื้อตายสีดำคล้ำ หรือสีเหลืองปนเทา แปลว่าเลือดไปเลี้ยงบริเวณนั้นไม่พอและเซลล์ตายไปแล้ว

แผลแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบมาหาหมอทันที?

ไม่อยากให้รอจนแผลลามใหญ่โตจนรักษายาก ถ้าเจออาการเหล่านี้เมื่อไหร่ ให้รีบมาพบแพทย์โดยด่วน

• เลือดพุ่งไม่ยอมหยุด แม้จะใช้ผ้ากดกดแผลแน่นๆ นานเกินสิบนาทีแล้วก็ตาม
• แผลเกิดจากสัตว์กัด หรือโดนวัตถุมีคมที่เป็นสนิมเหล็กเก่าๆ เพราะเสี่ยงต่อโรคบาดทะยัก
• มีไข้หนาวสั่นร่วมด้วยหลังจากมีแผล ซึ่งแปลว่าเชื้อโรคอาจจะกระจายเข้าสู่กระแสเลือดแล้ว
• มีอาการชา ขยับนิ้วไม่ได้ หรือรู้สึกปวดแปล๊บผิดปกติรอบแผล ซึ่งอาจแปลว่าเส้นประสาทหรือเส้นเอ็นข้างใต้ได้รับความเสียหาย

การดูแลแผลตั้งแต่เนิ่นๆ และประเมินอาการให้ถูกวิธี จะช่วยลดความเสี่ยงเรื่องการติดเชื้อ และทำให้แผลหายไวขึ้น ไม่ทิ้งรอยแผลเป็นน่าเกลียดไว้กวนใจครับ