เจาะลึกเรื่องเลือดหยุดยาก เมื่อโปรตีนแฟคเตอร์ชนิดที่ 8 และ 9 มีปัญหา

ทำไมร่างกายถึงต้องมีโปรตีนแฟคเตอร์การแข็งตัวของเลือด

เวลาที่เรามีดบาดหรือเป็นแผล ร่างกายจะมีกลไกวิเศษในการสร้างลิ่มเลือดมาปิดปากแผล เพื่อไม่ให้เลือดไหลออกมาจนหมดตัว กระบวนการนี้ต้องอาศัยโปรตีนหลายชนิดที่เรียกว่า แฟคเตอร์ (Factor) ทำงานประสานกันเหมือนจิ๊กซอว์ โดยเฉพาะแฟคเตอร์ชนิดที่ 8 และ 9 ซึ่งเปรียบเสมือนกุญแจดอกสำคัญในการสร้างตาข่ายปิดแผล หากโปรตีนตัวใดตัวหนึ่งบกพร่องหรือมีปริมาณไม่เพียงพอ เลือดก็จะหยุดไหลยากกว่าปกติ ซึ่งเราเรียกภาวะนี้ว่า โรคฮีโมฟีเลีย (Hemophilia)

ความผิดปกติของโปรตีนแฟคเตอร์การแข็งตัวของเลือดชนิดที่ 8 และ 9 คืออะไร

ความผิดปกติของโปรตีนแฟคเตอร์การแข็งตัวของเลือดชนิดที่ 8 และ 9 ส่วนใหญ่เป็นโรคทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดผ่านโครโมโซม X ทำให้มักพบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง หากขาดแฟคเตอร์ชนิดที่ 8 จะเรียกว่า ฮีโมฟีเลียเอ (Hemophilia A) ส่วนถ้าขาดแฟคเตอร์ชนิดที่ 9 จะเรียกว่า ฮีโมฟีเลียบี (Hemophilia B) ความรุนแรงของโรคขึ้นอยู่กับระดับโปรตีนที่เหลืออยู่ในร่างกาย หากเหลือน้อยมาก อาการเลือดออกจะเกิดขึ้นเองโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน แต่ถ้าเหลือในระดับปานกลาง มักจะมีเลือดออกเฉพาะเวลาที่เกิดอุบัติเหตุหรือมีการผ่าตัด

สัญญาณเตือนที่ต้องเฝ้าระวัง

อาการแสดงที่พบได้บ่อยในผู้ที่มีภาวะนี้ไม่ได้มีแค่เลือดออกไม่หยุดจากแผลภายนอกเท่านั้น แต่ยังรวมถึงอาการต่อไปนี้ที่ควรสังเกต:

• มีรอยช้ำจ้ำเลือดขนาดใหญ่ตามตัวได้ง่าย แม้ได้รับการกระแทกเพียงเล็กน้อย
• มีอาการบวมตึงตามข้อต่อต่างๆ เช่น ข้อศอก ข้อเข่า หรือข้อเท้า เนื่องจากเลือดออกในข้อ
• เลือดกำเดาไหลนานผิดปกติและหยุดยาก
• มีเลือดออกในกล้ามเนื้อจนรู้สึกปวดบวมและขยับตัวลำบาก
• หลังการทำฟันหรือผ่าตัดเล็กๆ มีเลือดซึมออกมาต่อเนื่องยาวนาน

การตรวจวินิจฉัยเพื่อยืนยันภาวะนี้

เมื่อสงสัยว่ามีความผิดปกติ แพทย์จะทำการตรวจเลือดเพื่อวัดระดับความสามารถในการแข็งตัวของเลือด โดยการเจาะจงตรวจระดับแฟคเตอร์ 8 และ 9 (Factor VIII and IX assay) เพื่อดูว่ามีปริมาณการทำงานปกติหรือไม่ นอกจากนี้ยังอาจมีการตรวจเพิ่มเติมเพื่อประเมินความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและการทำงานโดยรวมของกลไกการแข็งตัวของเลือด เพื่อให้ได้การวินิจฉัยที่แม่นยำที่สุด

วิธีรักษาและดูแลตัวเองให้ใช้ชีวิตได้ปกติ

แม้โรคนี้จะติดตัวมาตั้งแต่กำเนิด แต่ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงคนปกติหากมีการดูแลที่ถูกต้อง โดยหัวใจสำคัญคือการได้รับแฟคเตอร์ทดแทน (Replacement Therapy) เมื่อเกิดอาการเลือดออก หรือในบางรายอาจต้องฉีดเพื่อป้องกันเลือดออกเป็นประจำ นอกจากนี้การหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการได้รับบาดเจ็บรุนแรง การดูแลช่องปากไม่ให้มีปัญหาเหงือกอักเสบ และการงดใช้ยาที่ส่งผลต่อการแข็งตัวของเลือด เช่น ยาแอสไพริน ก็เป็นเรื่องที่สำคัญมากในการลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น