ภาวะกระดูกพรุนและบางร่วมด้วย: สัญญาณเตือนที่ร่างกายอยากบอกเรา

เข้าใจความต่างระหว่างกระดูกบางและกระดูกพรุน

หลายคนมักสับสนว่ากระดูกบางและกระดูกพรุนคือเรื่องเดียวกัน แต่ในทางแพทย์เรามองว่าเป็นความต่อเนื่องของความเสื่อมครับ กระดูกบางคือภาวะที่ความหนาแน่นมวลกระดูกเริ่มลดต่ำลงกว่าค่ามาตรฐาน แต่ยังไม่ถึงขั้นวิกฤต ส่วนภาวะกระดูกพรุนและบางร่วมด้วย คือสถานการณ์ที่เนื้อกระดูกเปราะบางลงมากจนโครงสร้างภายในเหมือนรวงผึ้งที่รูพรุนขยายกว้างขึ้น ทำให้ความแข็งแรงลดลงอย่างรวดเร็วและเสี่ยงต่อการแตกหักได้ง่ายแม้กระทั่งอุบัติเหตุเพียงเล็กน้อย

ทำไมจู่ๆ กระดูกถึงเริ่มอ่อนแอลง

กระดูกของเราเปรียบเสมือนธนาคารครับ ในช่วงวัยรุ่นเราฝากแคลเซียมเข้ากระดูกได้มาก แต่พออายุพ้นช่วงวัยทำงานไปแล้ว ร่างกายจะเริ่มถอนแคลเซียมออกมาใช้มากกว่าการสร้างใหม่ โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่ขาดฮอร์โมนเอสโตรเจนมาเป็นตัวช่วยรักษาความหนาแน่น นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นที่เร่งให้เกิดภาวะกระดูกพรุนและบางร่วมด้วย เช่น

• การใช้ยาจำพวกสเตียรอยด์ต่อเนื่องนานๆ
• พฤติกรรมขาดการออกกำลังกายที่ลงน้ำหนัก (Weight-bearing exercise)
• การสูบบุหรี่หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
• โรคประจำตัวอย่างไทรอยด์เป็นพิษหรือโรคทางเดินอาหารที่ดูดซึมสารอาหารได้ไม่ดี

สัญญาณเตือนที่ร่างกายพยายามส่งให้เราเห็น

ส่วนใหญ่ภาวะนี้มักถูกเรียกว่า ภัยเงียบ เพราะไม่มีอาการปวดเตือนล่วงหน้าจนกว่าจะเกิดการหัก แต่ถ้าลองสังเกตดีๆ เราอาจพบสัญญาณเหล่านี้:

• ส่วนสูงที่ค่อยๆ ลดลงจากเดิม
• บุคลิกภาพเริ่มเปลี่ยนไป มีอาการหลังค่อมหรือไหล่ห่อ
• ปวดหลังเรื้อรังโดยหาสาเหตุไม่ได้ ซึ่งอาจเกิดจากการยุบตัวของกระดูกสันหลัง

ตรวจเช็กให้ชัวร์ด้วยการวัดมวลกระดูก

วิธีที่ดีที่สุดในการวินิจฉัยคือการตรวจ DEXA Scan หรือเครื่องเอกซเรย์ที่วัดความหนาแน่นของมวลกระดูกโดยเฉพาะ การตรวจนี้ไม่เจ็บและใช้เวลาสั้นๆ โดยหมอจะประเมินค่า T-score เพื่อบอกว่ากระดูกของเราอยู่ในระดับปกติ หรือเข้าข่ายบางหรือพรุนแล้ว ซึ่งจะช่วยให้วางแผนการป้องกันก่อนที่จะเกิดกระดูกหักในอนาคต

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้กระดูกแข็งแรงขึ้น

หากตรวจพบภาวะกระดูกพรุนและบางร่วมด้วย ไม่ใช่เรื่องน่าตกใจจนเกินไปครับ เราสามารถชะลอการสูญเสียและเสริมความแข็งแรงได้ด้วยวิธีง่ายๆ

• เติมแคลเซียมให้เพียงพอจากอาหาร เช่น ปลาตัวเล็ก ปลากระป๋อง ผักใบเขียวเข้ม และงาดำ
• วิตามินดีสำคัญมาก เพราะช่วยให้ร่างกายดูดซึมแคลเซียมได้ดีขึ้น การได้รับแสงแดดอ่อนๆ ยามเช้าช่วยได้มาก
• ออกกำลังกายประเภทใช้แรงต้านหรือการเดินเร็ว เพื่อกระตุ้นการสร้างเซลล์กระดูก
• ระมัดระวังเรื่องการหกล้ม โดยเฉพาะการปรับสภาพบ้านให้ปลอดภัย เช่น เพิ่มแสงสว่างในห้องน้ำและเก็บพรมที่อาจสะดุดได้

เมื่อไหร่ที่ต้องเริ่มใช้ยาช่วยรักษา

การใช้ยาจะพิจารณาเป็นรายบุคคล ขึ้นอยู่กับค่าความหนาแน่นของมวลกระดูกและประวัติการหักของกระดูก ยามีหลายกลุ่มตั้งแต่ยากินที่ช่วยยับยั้งการสลายกระดูก ไปจนถึงยาฉีดที่ช่วยเสริมสร้างกระดูกใหม่ การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงรายบุคคลจึงเป็นทางออกที่ดีที่สุดเพื่อให้การรักษาตรงจุดและปลอดภัยที่สุดครับ