เจ็บเข่าเพราะอะไร? เมื่อการนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบนานๆ กลายเป็นตัวการทำร้ายข้อต่อ

เวลาที่เรานั่งยองๆ เพื่อซักผ้า จัดของที่พื้น หรือนั่งพับเพียบฟังพระเทศน์นานๆ หลายคนมักจะเริ่มรู้สึกตึงๆ ที่หัวเข่า พอลุกขึ้นมาก็มีเสียงกรอบแกรบแถมด้วยอาการปวดแปลบจนต้องก้าวขาไม่ออก อาอาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญและไม่ใช่ความเสื่อมตามวัยธรรมดา แต่ร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนว่าข้อเข่าของเรากำลังรับภาระหนักเกินไปจากการการนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบนานจนเกินพอดี

ทำไมท่านั่งติดพื้นถึงกลายเป็นศัตรูตัวฉลาดของหัวเข่า?

เวลาที่มนุษย์เรายืน ส้นเท้าและกระดูกขาจะช่วยกันรับน้ำหนักตัวกระจายไปทั่ว แต่พอเราเปลี่ยนท่ามาเป็นการนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบ กลไกฟิสิกส์ในร่างกายจะเปลี่ยนไปทันที แรงกดที่กระทำต่อข้อเข่าจะพุ่งสูงขึ้นหลายเท่าตัว ลองนึกภาพลูกยางหรือเบาะที่ถูกกดทับด้วยน้ำหนักมากๆ เป็นเวลานาน ผิวกระดูกอ่อนที่ทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกในข้อเข่าก็จะเกิดการเสียียดสีและถูกบีบอัดอย่างรุนแรง เส้นเอ็นรอบข้อเข่าก็ต้องยืดตึงจนล้า ส่งผลให้เกิดการอักเสบ บวม และปวดเรื้อรังตามมา

สัญญาณเตือนจากร่างกาย เมื่อข้อเข่าเริ่มส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ

หลายคนมักคิดว่าอาการปวดเล็กๆ น้อยๆ เดี๋ยวก็หายไปเอง แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้เกิดขึ้นบ่อยๆ หลังจากลุกขึ้นจากการนั่งยองหรือนั่งพับเพียบ นั่นแปลว่าข้อเข่าเริ่มสึกหรอและอักเสบแล้ว

• มีเสียงดังกรอบแกรบในข้อเข่า: เวลาขยับขาแล้วได้ยินเสียงกระดูกเสียดสีกันชัดเจน
• ปวดแปลบตอนลุกขึ้นยืน: ขาไม่มีแรง เข่าขัด ยืดขาตรงไม่ได้ในทันที
• ข้อเข่าบวมตึง: รู้สึกเหมือนมีน้ำอยู่ในข้อเข่า ขยับได้ไม่สุด
• นั่งนานแล้วชา: มีอาการชาลามลงน่องหรือปลายเท้าจากการที่เส้นประสาทถูกกดทับ

วิธีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อเซฟข้อเข่าให้อยู่กับเราไปนานๆ

การจะห้ามไม่ให้นั่งพับเพียบหรือนั่งยองเลยในชีวิตประจำวันอาจเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะวิถีชีวิตหรือกิจกรรมบางอย่าง แต่เราสามารถลดความเสี่ยงและถนอมข้อเข่าได้ด้วยเทคนิคง่ายๆ เหล่านี้

ปรับท่านั่งบนเก้าอี้แทนการนั่งติดพื้น

พยายามหลีกเลี่ยงการนั่งพับเพียบหรือนั่งยองบนพื้นแข็ง เปลี่ยนมาใช้เก้าอี้หรือโซฟาที่มีความสูงพอดี เพื่อให้เข่าทำมุมฉาก ไม่พับงอจนเกินไป ช่วยลดแรงกดทับที่ผิวข้อเข่าลงไปได้มากกว่าครึ่ง

ลุกขึ้นยืดเส้นยืดสายทุกๆ สามสิบนาที

หากจำเป็นต้องนั่งทำงานกับพื้นหรือทำกิจกรรมที่เลี่ยงไม่ได้จริงๆ อย่าค้างท่านั้นไว้นานเกินไป ทุกครึ่งชั่วโมงควรลุกขึ้นเดินยืดเหยียดขา เพื่อให้เลือดลมไหลเวียนดีขึ้นและลดความตึงเกร็งของกล้ามเนื้อ

บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรง

การสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้าและกล้ามเนื้อสะโพก จะช่วยทำหน้าที่เหมือนเกราะป้องกันไม่ให้น้ำหนักทั้งหมดเทลงไปที่ข้อเข่าโดยตรง เช่น การนอนยกขาตรงขึ้นลงช้าๆ หรือการออกกำลังกายในน้ำ

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้และควรไปพบแพทย์

ถ้าลองปรับพฤติกรรมแล้วอาการปวดเข่ายังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น เดินกะโผลกะเผลก เข่าบวมแดงร้อน หรือข้อเข่าล็อกขยับไม่ได้เลย แบบนี้ไม่ควรซื้อกินยาแก้ปวดเองนานๆ ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจมีภาวะหมอนรองข้อเข่าฉีกขาดหรือผิวข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร ซึ่งแพทย์จะได้รักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่จะต้องผ่าตัดใหญ่ในอนาคต