เจ็บเข่าเพราะนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบนานๆ จริงหรือ? หมอมีคำตอบ

หลายคนที่แวะมาหาหมอที่คลินิกด้วยอาการปวดข้อเข่า มักจะเล่าให้ฟังคล้ายๆ กันว่า ช่วงนี้เริ่มมีอาการปวดตึงแปล๊บๆ เวลาลุกขึ้นยืน หรือเวลาพับเข่าลงไปนั่งกับพื้น นั่งพับเพียบไหว้พระ หรือนั่งยองๆ ซักผ้าทำความสะอาดบ้าน พอลุกขึ้นมาทีแทบจะยืนไม่ไหว บางคนถึงกับต้องเอามือยันเข่าตัวเองไว้ อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยครับ และมักมีสาเหตุมาจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันของเราเองนี่แหละ โดยเฉพาะท่าทางเดิมซ้ำๆ ที่ทำร้ายข้อเข่าโดยไม่รู้ตัว

ทำไมท่านั่งยองๆ และนั่งพับเพียบ ถึงทำร้ายข้อเข่าของเรา?

เวลาที่เรานั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบ ข้อเข่าของเราจะต้องงอเข้าหากันจนสุดมุมมองทางกายภาพ ซึ่งในมุมมองของแพทย์กระดูกและข้อ ท่าทางเหล่านี้สร้างแรงกดทับภายในข้อเข่ามหาศาล ลองจินตนาการดูว่าผิวข้อต่อและหมอนรองกระดูกเข่าต้องมารับน้ำหนักและแรงกดอัดกันแน่นแค่ไหน ยิ่งนั่งนานเท่าไหร่ น้ำไขข้อที่จะมาหล่อเลี้ยงและลดแรงกระแทกก็ยิ่งไหลเวียนได้น้อยลงเท่านั้น ส่งผลให้เกิดการเสียดสี การอักเสบ และสึกหรอของกระดูกอ่อนผิวข้อก่อนวัยอันควร

สัญญาณเตือนภัยจากเข่า ที่บอกว่าคุณกำลังทำร้ายข้อตัวเองอยู่

ข้อเข่าของคนเราเวลาเริ่มเสื่อมหรือเริ่มอักเสบ มักจะมีเสียงเตือนเบาๆ ส่งสัญญาณมาก่อนเสมอ ถ้าคุณเริ่มสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ ควรเริ่มระวังและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้แล้ว

• มีเสียงดังกรอบแกรบในเข่า: เวลาลุก นั่ง หรือยืดขาแล้วได้ยินเสียงดังในข้อเข่าร่วมกับอาการเสียวๆ
• ขัดยอกตอนลุกขึ้น: นั่งนานๆ แล้วพอจะลุกขึ้นยืน ขาแข็ง ก้าวไม่ออก ต้องยืนนิ่งๆ สักพักถึงจะเดินต่อได้
• ปวดแปล๊บเวลาพับขา: ไม่สามารถนั่งพับเพียบหรือนั่งยองๆ ได้นานเหมือนเดิม เพราะจะเริ่มมีอาการปวดตึงบริเวณลูกสะบ้าหรือข้อพับเข่า
• บวมตึงช่วงเย็น: วันไหนที่เดินเยอะหรือนั่งกับพื้นนานๆ ตกเย็นมารู้สึกว่าข้อเข่าบวมตึงและรู้สึกอุ่นๆ บริเวณข้อเข่า

วิธีปรับตัวและดูแลข้อเข่าให้ใช้งานได้นานๆ

หมอเข้าใจดีว่าวิถีชีวิตบางอย่าง เช่น การนั่งทำงานกับพื้น การทำความสะอาดบ้าน หรือแม้แต่การปฏิบัติศาสนกิจ หลีกเลี่ยงท่านั่งเหล่านี้ได้ยาก แต่เราสามารถปรับเปลี่ยนวิธีการเพื่อถนอมข้อเข่าได้

ปรับเปลี่ยนท่าทางในชีวิตประจำวัน

พยายามหลีกเลี่ยงการนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบนานเกินสามสิบนาทีติดต่อกัน หากจำเป็นต้องทำความสะอาดบ้าน แนะนำให้เปลี่ยนมาใช้เก้าอี้เตี้ยแทนการนั่งยองๆ กับพื้น หรือถ้านั่งพับเพียบฟังพระเทศน์หรือไหว้พระ ให้ใช้เก้าอี้ตัวเล็กหรือเบาะรองนั่งที่ช่วยลดมุมการงอของเข่าลง หรือเปลี่ยนมาเป็นท่านั่งขัดสมาธิหลวมๆ สลับกับการเหยียดขาออกบ้างเพื่อคลายกล้ามเนื้อ

บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้แข็งแรง

กล้ามเนื้อต้นขาที่แข็งแรงจะทำหน้าที่เสมือนเกราะป้องกันและช่วยรับน้ำหนักแทนข้อเข่า ลองฝึกเกร็งกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้าโดยการนั่งเหยียดขาตรงแล้วเกร็งค้างไว้สวินวินาที ทำสม่ำเสมอฟรีๆ ระหว่างวัน จะช่วยพยุงข้อเข่าให้มั่นคงขึ้นได้มาก

เช็คให้ชัวร์ แบบไหนควรมาพบแพทย์ทันที

ถ้าลองปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงการนั่งยองๆ หรือนั่งพับเพียบนานๆ แล้ว อาอาการปวดบวมยังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรงเหล่านี้ ควรรีบมาให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด

• ข้อเข่าบวมเป่งอย่างเห็นได้ชัดและรู้สึกร้อนบริเวณข้อ
• มีอาการเข่าล็อก ขาเหยียดไม่ออก หรือพับงอไม่ได้เลย
• เดินลงน้ำหนักไม่ได้เพราะเจ็บแปล๊บที่ข้อเข่าอย่างรุนแรง
• อาการปวดรบกวนการนอนหลับตอนกลางคืน

การดูแลข้อเข่าตั้งแต่วันนี้ที่คุณยังไม่มีอาการปวดรุนแรง ย่อมดีกว่าการปล่อยให้ข้อเข่าเสื่อมไปตามกาลเวลาแล้วค่อยมารักษานะครับ ค่อยๆ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทีละน้อย เพื่อให้เรายังสามารถเดินเหินและทำกิจกรรมที่ชอบไปได้อีกนานๆ ครับ