โรคปอดอักเสบจากเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย: แยกให้ออก ดูแลให้เป็น

ทำความเข้าใจก่อนว่าปอดอักเสบเกิดขึ้นได้อย่างไร

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการไอมีเสมหะ ไข้สูง หรือหายใจหอบเหนื่อย สิ่งแรกที่หมอมักจะนึกถึงคือภาวะปอดอักเสบ หรือที่หลายคนเรียกว่าปอดบวม โดยปกติปอดของเราจะมีถุงลมเล็กๆ ทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนเข้าสู่กระแสเลือด แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่มีเชื้อโรคหลุดเข้าไปในถุงลมเหล่านี้ ร่างกายจะเกิดการอักเสบ มีน้ำหรือหนองเข้าไปขัง จนกลายเป็นปัญหาในการหายใจ ซึ่งตัวการหลักมักหนีไม่พ้นเจ้าเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียนั่นเอง

ความแตกต่างระหว่างเชื้อไวรัสและแบคทีเรีย

แม้ผลลัพธ์คือปอดอักเสบเหมือนกัน แต่ที่มานั้นต่างกันโดยสิ้นเชิงครับ

• ปอดอักเสบจากไวรัส: มักเริ่มจากอาการหวัดคัดจมูก ไอแห้งๆ หรือไข้ต่ำๆ อาการมักค่อยเป็นค่อยไป และหลายครั้งร่างกายจัดการเองได้ด้วยระบบภูมิคุ้มกัน แต่ในกลุ่มเสี่ยงก็อาจลุกลามจนเป็นอันตรายได้
• ปอดอักเสบจากแบคทีเรีย: มักมีอาการรุนแรงกว่าและเร็วกว่า ไข้มักจะสูงมาก หนาวสั่น ไอมีเสมหะสีเขียวหรือเหลืองข้น บางรายเจ็บหน้าอกเวลาหายใจเข้าลึกๆ ซึ่งกรณีนี้จำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะในการรักษาครับ

สัญญาณเตือนที่ร่างกายส่งออกมา

ไม่ว่าจะติดเชื้อจากอะไรก็ตาม ร่างกายมักแสดงอาการคล้ายกันที่ควรสังเกต:

• มีไข้สูง หรือไข้ต่ำแต่ไม่ลดลงภายในสองสามวัน
• ไอเรื้อรัง ไอมากจนเหนื่อย หรือไอมีเสมหะสีผิดปกติ
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจเร็ว หรือรู้สึกว่าหายใจไม่สุดเหมือนเคย
• เจ็บหน้าอกขณะไอหรือหายใจ
• รู้สึกเพลีย อ่อนแรงมากผิดปกติ

วิธีที่หมอใช้ตรวจวินิจฉัยเพื่อแยกสาเหตุ

เมื่อคนไข้มาถึงคลินิก หมอจะเริ่มจากการฟังเสียงปอด หากได้ยินเสียงผิดปกติ เช่น เสียงหวีดหรือเสียงกรอบแกรบ หมอจะพิจารณาทำเอกซเรย์ปอดดูว่ามีฝ้าขาวเกิดขึ้นตรงไหนบ้าง นอกจากนี้การตรวจเลือดหรือตรวจเสมหะยังช่วยยืนยันได้ว่า สาเหตุเกิดจากไวรัสที่ต้องรักษาตามอาการ หรือแบคทีเรียที่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะจัดการให้ตรงจุด

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองที่บ้าน

หัวใจสำคัญของการรักษาคือการพักผ่อนและการประคับประคองอาการ

• พักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ร่างกายเอาพลังงานไปสู้กับเชื้อโรค
• ดื่มน้ำสะอาด: ช่วยให้เสมหะไม่เหนียวข้นและขับออกมาได้ง่ายขึ้น
• กินยาตามสั่ง: ถ้าเป็นไวรัส หมอจะจ่ายยาลดไข้หรือยาละลายเสมหะ แต่ถ้าเป็นแบคทีเรียต้องกินยาปฏิชีวนะให้ครบโดส ห้ามหยุดยาเองแม้จะรู้สึกดีขึ้นแล้ว เพราะอาจทำให้เชื้อดื้อยาได้
• เลี่ยงจุดเสี่ยง: งดสูบบุหรี่และเลี่ยงควันฝุ่น เพื่อให้ปอดได้ฟื้นฟูเต็มที่

เมื่อไหร่ที่อาการแบบนี้ควรมาพบหมอทันที

หากคนไข้มีอาการหายใจลำบาก หายใจหอบจนพูดไม่เป็นประโยค ริมฝีปากเริ่มเขียวคล้ำ ซึมลง หรือไข้สูงไม่ยอมลดแม้จะทานยาลดไข้แล้ว อาการเหล่านี้คือสัญญาณอันตรายที่บ่งบอกว่าปอดทำงานได้ไม่ดีพอ อย่ารอช้าที่จะไปโรงพยาบาลหรือพบแพทย์โดยด่วน เพราะการรักษาที่ทันท่วงทีช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ครับ